Во време на растечки геополитички тензии, нестабилни цени на нафтата и гасот и зголемена потрошувачка на електрична енергија, сè повеќе држави повторно се насочуваат кон хидроенергијата како долгорочно решение за енергетска стабилност.
Иако изминатата деценија најголеми инвестиции беа насочени кон сончеви и ветерни електрани, експертите предупредуваат дека хидроенергијата останува еден од најважните, но често занемарени обновливи извори. Таа моментално е трет најголем извор на електрична енергија во светот, веднаш по јагленот и природниот гас, со учество од околу 14% во глобалното производство.
Според податоците на меѓународните енергетски институции, хидроцентралите годишно произведуваат околу 4.500 терават-часови електрична енергија, количина речиси еднаква на комбинираното производство од сончеви и ветерни капацитети.
Најголем производител е Кина, која располага со речиси една третина од светските инсталирани хидроенергетски капацитети. По неа следуваат Бразил, САД и Канада. Во некои земји, како Норвешка, Парагвај и Албанија, хидроенергијата е доминантен извор на струја и покрива најголем дел од националните потреби.
Голема предност: стабилност на мрежата
За разлика од сончевата и ветерната енергија, кои зависат од временските услови, хидроцентралите можат брзо да се вклучат или исклучат во зависност од побарувачката. Тоа ги прави клучни за стабилизирање на електроенергетските системи, особено во земјите што забрзано преминуваат кон зелена енергија.
Енергетските експерти посочуваат дека токму оваа флексибилност ја прави хидроенергијата незаменлива во идниот енергетски микс, бидејќи може да ја надополни сончевата енергија ноќе и ветерната во периоди без доволно струење на воздухот.
Посебно внимание добиваат пумпно-акумулационите хидроцентрали, кои функционираат како огромни батерии. Кога има вишок струја од обновливи извори, водата се пумпа во повисоко езеро, а кога има зголемена побарувачка, повторно се пушта надолу за производство на електрична енергија.
Во моментов ваквите капацитети сочинуваат околу 90% од глобалното долгорочно складирање на електрична енергија. Светот располага со околу 200 гигавати вакви системи, а дополнителни 570 гигавати се планирани во наредните години.
Покрај изградба на нови капацитети, многу земји инвестираат во модернизација на постојните брани и електрани. Со нови турбини, дигитални системи и подобро управување со водните ресурси, старите централи можат значително да го зголемат производството без изградба на нови брани.
Во Северна Америка, на пример, се развиваат подводни турбини кои ја користат енергијата на речните струи. Такви проекти веќе се најавени во регионот на Големите езера и реката Сент Лоренс.
Шанса и за Балканот
Енергетските аналитичари оценуваат дека и Балканот има значителен неискористен потенцијал за развој на мали и големи хидроенергетски капацитети, но предупредуваат дека новите проекти мора да бидат усогласени со еколошките стандарди и заштитата на реките.
Во услови на европска енергетска транзиција, хидроенергијата повторно се наметнува како сигурен домашен ресурс кој може да ја намали зависноста од увозен гас и скапи фосилни горива.
Додека светот бара рамнотежа меѓу зелена транзиција, достапна струја и енергетска безбедност, хидроенергијата повторно излегува во преден план. Со докажана технологија, можност за складирање и стабилно производство, водата повторно станува едно од највредните енергетски богатства на 21 век.
Енергетика 24
