Кремљ ги цеди „Гаспром“ и „Новатек“ за да ја спаси буџетската дупка и воената машина
Руската индустрија за природен гас се соочува со најтешката структурна, оперативна и финансиска криза од колапсот на Советскиот Сојуз во 1991 година. Целосната инвазија на Украина и последователната серија на санкции од западните демократии засекогаш го уништија досегашниот бизнис модел на државниот гигант „Гаспром“, оставајќи го Кремљ без неговиот најмоќен геополитички инструмент за притисок врз Европа.
Ова се клучните наоди од најновиот обемен и детален извештај на независната истражувачка платформа Green Think Tank под наслов „Рускиот гасен сектор по 2022 година: Финансирање на војната, извозна криза и климатски ризици“ (мај 2026 година). Автори на студијата се поранешниот заменик-министер за енергетика на Руската Федерација и реномиран економски аналитичар Владимир Милов и истакнатиот експерт за еколошка политика Артур Бакуриани. Извештајот за првпат носи детални пресметки за тоа како падот на извозот директно се рефлектира врз способноста на Москва да ја финансира долготрајната воена агресија.
1. Слободен пад на европскиот пазар: Губење на јадрото на профитабилноста
Со децении, европскиот пазар беше столбот на советската и руската енергетска стратегија. Тој носеше стабилни девизни приливи (евра и долари), исклучително високи профитни маржи кои ги субвенционираа ниските цени на гасот на домашниот руски пазар и долгорочна сигурност. Извештајот ја прикажува суровата реалност за Москва по воведувањето на санкциите и диверзификацијата на ЕУ:
- Драматичен пад на волуменот: Извозот на руски гас преку гасоводи за Европа (вклучувајќи ја и Турција) доживеа незапаметен колапс во историјата на енергетиката. Од 185,1 милијарди кубни метри (bcm) во предвоената 2021 година, извозот се сруши на едвај 16,8 bcm во 2025 година, што претставува пад од над 90%.
- Останатите „џебови“ на зависност во ЕУ: Во моментов, Унгарија и Словачка остануваат единствените две земји во ЕУ кои сериозно зависат од рускиот гас преку гасоводи (со ниво на зависност од околу 70%), користејќи ја рутата на „Турски тек“ и транзитот преку Украина кој е пред целосно гаснење. Истовремено, земји како Шпанија, Белгија и Франција сè уште внесуваат значителни количини руски течен природен гас (ЛНГ) преку морските терминали.
- Крај на играта во 2027 година: Овие преостанати пукнатини на европскиот пазар наскоро ќе бидат целосно затворени. Советот на ЕУ веќе одобри строги регулативи со кои се предвидува целосно и правно обврзувачко укинување на увозот на секаков руски гас (вклучително и ЛНГ) до крајот на 2027 година. Овие мерки вклучуваат постепена забрана за обновување или склучување нови краткорочни и долгорочни договори, што дополнително ќе ја запечати судбината на рускиот гас на континентот.
2. Илузијата за Азија: Кина диктира брутални услови и купува со огромен попуст
Кремљ во својата официјална пропаганда упорно тврди дека изгубениот европски пазар успешно се заменува со брзорастечкиот азиски пазар, пред сè преку гасоводниот систем кон Кина. Сепак, анализата на Милов и Бакуриани со конкретни бројки ја демистифицира оваа теза и докажува дека Кина не е, ниту може да биде спас за руските јавни финансии:
- Недоволен волумен и неповрзана мрежа: Иако извозот кон Кина преку гасоводот „Силата на Сибир 1“ бележи остар квантитативен раст (од 10,4 bcm во 2021 на 38,8 bcm во 2025 година), тој физички не може да ги надомести изгубените 168 милијарди кубни метри од Европа. Најголемиот проблем е што масивните гасни полиња во Западен Сибир (кои претходно ја снабдуваа Европа) немаат никаква гасоводна врска со Кина. Изградбата на мега-гасоводот „Силата на Сибир 2“, кој требаше да ги поврзе овие региони, веќе со години е во целосен застој бидејќи Пекинг одбива да даде зелено светло под условите на Москва.
- Економско понижување со ниски цени: Кина ја користи очајната позиција на Москва за да диктира брутални комерцијални услови. Според официјалните податоци на руското Министерство за економски развој и независните пазарни проценки на Bloomberg, цената на гасот за Кина во 2025 и 2026 година се движи под 260 долари за илјада кубни метри. Ова е за над 38% пониска цена од онаа што ја плаќаат преостанатите купувачи во Европа и е далеку под реалните трошоци за долгорочна екстракција, развој и транспорт на гасот од најоддалечените делови на Сибир. Накратко, Кина купува руски гас „без пари“, оставајќи го „Гаспром“ да работи на границата на рентабилноста.
3. Финансирање на војната: Како гасот ја одржува воената машина на Путин
Гасниот сектор, предводен од државниот гигант „Гаспром“ и приватниот играч под контрола на олигарсите „Новатек“, е директно интегриран во воената економија на Руската Федерација. Извештајот детално ја мапира фискалната папочна врвка меѓу експлоатацијата на гас и воените дејствија во Украина:
- Клучен буџетски столб: Во текот на 2024 и 2025 година, гасниот сектор придонесуваше со околу 10% во вкупните федерални буџетски приходи на Русија. Вкупните годишни даночни исплати на овие компании изнесуваа околу 50 милијарди долари. За да се сфати тежината на оваа бројка, таа сума покрива дури 35% од официјалниот, рекорден воен буџет на Русија за 2025 година, кој изнесуваше фрапантни 13 трилиони рубљи (околу 142 милијарди долари).
- Скриено и директно воено спонзорство: Покрај редовното плаќање даноци, „Гаспром“ и „Новатек“ се подложени на силен притисок директно да ја финансираат војната преку вонбуџетски канали. Студијата открива дека овие корпорации директно ги исплаќаат „бонусите“ за потпишување договори на руските доброволци кои заминуваат на фронтот во Украина и финансираат приватни воени баталјони и паравоени структури задолжени за чување на инфраструктурата, дејствувајќи како паралелно министерство за одбрана.
4. Фискален канибализам: Кремљ ги уништува сопствените компании за да ги покрие дупките
Рускиот федерален буџет се соочува со сериозен притисок. Кон крајот на 2025 година, официјалниот буџетски дефицит достигна 68 милијарди долари (или 2,6% од рускиот БДП), главно поради енормните трошоци за производство на оружје, муниција и социјални исплати за семејствата на загинатите војници. За да ја пополни оваа огромна дупка, Кремљ започна процес на „фискален канибализам“ врз сопствената гасна индустрија:
- Експлозивен раст на даноците во време на пад на производството: Вкупното производство на природен гас во Русија забележа сериозен пад од 18,5% поради губењето на пазарите и затворањето на бунарите. Наместо да му помогне на секторот, државата во 2024 година го зголеми Данокот на екстракција на минерали (MET) за „Гаспром“ за неверојатни 2,3 пати во споредба со 2021 година.
- Итен данок на вонредна добивка (Windfall Tax): Поради продолжувањето на фискалната криза во првиот квартал од 2026 година, владата во Москва во моментов активно размислува за воведување дополнителен, еднократен данок на вонредна добивка за сите компании во гасниот и ЛНГ секторот. Овој потег дополнително ќе ги исцеди инвестициските фондови на компаниите, со што долгорочно се уништува нивната способност да развиваат нови наоѓалишта и да ја одржуваат комплексната опрема која веќе страда под западното технолошко ембарго.
Табела: Клучни индикатори за колапсот и трансформацијата на рускиот гасен сектор (2021 наспроти 2025/2026)
| Специфичен параметар | Состојба пред војната (2021) | Тековна воена состојба (2025/2026) | Иднина, долгорочни трендови и импликации |
| Испорака на гас за Европа (преку гасоводи) | 185,1 милијарди м³ (bcm) | 16,8 милијарди м³ (bcm) | Колапс од над 90%; целосно правно укинување на увозот во ЕУ до декември 2027 година. |
| Испорака на гас за Кина | 10,4 милијарди м³ (bcm) | 38,8 милијарди м³ (bcm) | Раст во волумен, но инфраструктурно недоволен за да ги компензира загубите од Европа. |
| Извозна цена за Кина (на 1.000 м³) | Пазарна / Висока профитна маржа | Под 260 американски долари | Попуст од над 38% во однос на Европа; Пекинг диктира цени на работ на рентабилност. |
| Вкупно домашно производство на гас | Искористеност од 100% (База) | Пад од 18,5% | Затворени бунари, конзервирани полиња во Западен Сибир без пристап до пазари. |
| Даночно оптоварување (MET) за Газпром | И things регулирано (1,0х база) | Зголемено за 2,3 пати | Владата агресивно ги зголемува даноците за да ја компензира загубата на девизни приходи. |
| Годишен придонес во буџетот на РФ | Стабилни девизни резерви | Околу 50 милијарди долари | Обезбедува околу 10% од вкупните фискални приходи на Руската Федерација. |
| Покриеност на воените трошоци | Мировен развој на инфраструктура | Еквивалентно на 35% од воениот буџет | Секој трет долар потрошен за војната во 2025 година е директно финансиран од гас и нафта. |
| Официјален дефицит на рускиот буџет | Сурплус / Буџетски правила | 68 милијарди долари (2,6% од БДП) | Итно се подготвува нов Закон за дополнителен вонреден данок (windfall tax) за 2026 година. |
5. Климатски криминал во сенка на војната: Тајни емисии на метан и еколошка катастрофа
Вториот дел од извештајот на Green Think Tank се фокусира на алармантните и катастрофални еколошки последици од војната и санкциите врз гасната инфраструктура во Русија. Авторот Артур Бакуриани предупредува дека под превезот на воена тајна, Русија спроведува масовна еколошка дерегулација:
- Целосно укинување на транспарентноста: Под притисок на индустриските лобија и со уредби на Кремљ, „Гаспром“, „Новатек“ и нафтените компании добија дозвола целосно да престанат да објавуваат извештаи за одржливост, ESG стандарди и податоци за индустриското загадување на воздухот, почвата и водите.
- Прикривање на истекувањето на метан: Санацијата и модернизацијата на застарените гасоводи се запрени поради недостаток на западна технологија и со цел да се заштедат пари за војната. Сите јавни и независни еколошки експертизи во земјата се ставени под директна контрола на државните безбедносни служби (ФСБ), а секој обид да се пријават масовните емисии на метан – еден од најопасните гасови со ефект на стаклена градина – се казнува како „диверзија и предавство“.
- Сателитите како единствен сведок: Бидејќи официјалните податоци од Москва се целосно фалсификувани или недостапни, извештајот потенцира дека меѓународната заедница мора да се потпре исклучиво на независен сателитски мониторинг. Алатките како NASA, GHGSat и Carbon Mapper Data Portal остануваат единствениот објективен начин за следење на неконтролираните емисии и огромните облаци од метан кои секојдневно се испуштаат од руските постројки во Сибир, со што Русија активно придонесува кон глобалното забрзување на климатските промени без никаква одговорност.
Профил на авторите:
- Владимир Милов: Истакнат руски економист, енергетски експерт и политичар. Во периодот од 1997 до 2002 година работеше на високи позиции во Владата на Руската Федерација, вклучително и во Федералната енергетска комисија, а во 2002 година служеше како заменик-министер за енергетика. Тој беше автор на оригиналниот владин план за демонополизација и преструктурирање на „Газпром“, кој подоцна беше лично блокиран од Владимир Путин со цел воспоставување целосна државна контрола. Денес Милов живее во егзил во Брисел како виш соработник во Центарот за европски студии „Вилфред Мартенс“.
- Артур Бакуриани: Руски научник со над 30 години искуство во заштита на биодиверзитетот, заштитените подрачја и еколошката регулатива. Дипломец на Биолошкиот факултет при Московскиот државен универзитет (МГУ) и водечки аналитичар за влијанието на екстрактивната индустрија врз животната средина во Евроазија.
Извор: GreenThinkTank.life
