Дизелот поскап за речиси 40% од почетокот на годината
Македонските возачи повторно ќе плаќаат повисоки цени на бензините и дизелот, но зад новото поскапување не стојат домашни фактори. Цените што од вторник ги утврди Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ) се директен одраз на новата турбуленција на глобалниот нафтен пазар, каде геополитичките ризици повторно станаа главен двигател на цената на суровата нафта.
Со најновата одлука, ЕУРОСУПЕР БС-95 достигнува 90 денари за литар, ЕУРОСУПЕР БС-98 ќе се продава за 92 денари, додека дизелот достигнува 94 денари за литар. Тоа значи дека од почетокот на годината бензините поскапеле за околу една четвртина, а дизелот за повеќе од една третина.
| Гориво | Почеток на 2026 | 21 јули 2026 | Промена |
|---|---|---|---|
| ЕУРОСУПЕР БС-95 | 72 ден/л | 90 ден/л | +18 денари (+25%) |
| ЕУРОСУПЕР БС-98 | 74 ден/л | 92 ден/л | +18 денари (+24,3%) |
| ЕУРОДИЗЕЛ БС | 68 ден/л | 94 ден/л | +26 денари (+38,2%) |
Најсилниот раст го бележи дизелот, гориво кое има најголемо значење за транспортниот сектор, индустријата и земјоделството. Поради тоа, неговото поскапување има далеку пошироки економски последици отколку растот на цената на бензинот, бидејќи директно ги зголемува транспортните трошоци и создава дополнителен инфлаторен притисок.
Геополитиката повторно ја диктира цената на нафтата
По неколку недели релативно стабилизирање, пазарите повторно почнаа да ја пресметуваат таканаречената „ризична премија“ во цената на нафтата. Обновените судири меѓу Иран и САД, како и заканите за нарушување на транспортот низ Ормутскиот теснец, рута низ која минува околу 20% од светската трговија со нафта – повторно ја зголемија неизвесноста кај трговците.
Пазарната реакција беше брза. Цената на Brent, која пред ескалацијата се движеше околу 70 долари за барел, во екот на кризата накратко ја надмина психолошката граница од 100 долари. Иако подоцна се стабилизираше, таа и понатаму останува значително повисока отколку на почетокот на годината, што значи дека глобалниот пазар и понатаму вградува премија за геополитички ризик.
Токму затоа и најновата пресметка на РКЕ покажува двоцифрен раст на референтните цени кај дизелот – речиси 15%, додека бензините поскапеле за околу 9% само во последниот пресметковен период.
Владината интервенција го ублажува ударот
За разлика од претходните кризи, Владата повторно интервенираше преку намалување на акцизите. Во пресметката на РКЕ е вклучена намалена акциза од 1 денар по литар за бензините и 2 денари за дизелот.
Ефектот засега е ограничен, но мерлив. Според владините пресметки, без оваа интервенција бензините би поскапеле за околу 4 денари по литар, наместо за 3 денари, додека дизелот би се зголемил за околу 8 денари, наместо за 6 денари. Со други зборови, државата не го запира растот на цените, туку амортизира дел од ударот што доаѓа од меѓународните пазари.
Нафтата останува главниот ризик
Последните седум месеци покажуваат колку домашниот пазар е чувствителен на глобалните случувања. Додека на почетокот на годината суровата нафта се тргуваше по релативно стабилни цени, денес пазарот повторно е воден од геополитички ризици, а не од класичните фактори како понудата и побарувачката.
Тоа се гледа и во домашните цени. Од јануари досега дизелот е поскап за повеќе од 38%, а бензините за околу 25%. Растот не е резултат на промени во домашната даночна политика или трговските маржи, туку речиси целосно ја следи динамиката на светските котации, кои РКЕ ги користи како основа за формирање на максималните малопродажни цени.
Доколку тензиите на Блискиот Исток продолжат или повторно се појави ризик за снабдувањето преку Ормутскиот теснец, аналитичарите очекуваат нестабилноста на нафтениот пазар да остане висока. Во такви услови, секое ново нагло движење на Brent ќе продолжи брзо да се прелева и врз цените на горивата во Македонија, а владините мерки ќе можат само делумно да го ублажат тој ефект.
Енергетика 24
