Македонија и во 2025 година останува високо зависна од увоз на енергенси, иако во дел од енергетскиот систем се забележува постепено подобрување, покажува Годишниот извештај на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ). Податоците откриваат јасна структурна нерамнотежа: електричната енергија обезбедува релативна стабилност преку домашно производство, додека природниот гас и нафтените деривати остануваат речиси целосно увозно зависни, што ја прави економијата чувствителна на глобални ценовни и геополитички шокови.
Кај електричната енергија, земјата во 2025 година обезбедува 86,26% од потребите од домашно производство, додека 13,74% се покриваат со увоз. Ова претставува релативно стабилен баланс и подобра позиција во споредба со другите енергенси. Домашното производство е диверзифицирано, но сè уште во голема мера се потпира на традиционални извори. Термоелектраните имаат најголемо учество со 35,39%, по што следуваат хидроелектраните со 21,57% и фотонапонските електроцентрали со 19,28%, додека комбинираните постројки учествуваат со 18,23%. Обновливите извори достигнуваат 46,37% од производството, што покажува позитивен тренд на енергетска транзиција, но и понатаму системот не е целосно независен.
Електрична енергија – клучни показатели
| Показател | Вредност |
|---|---|
| Домашно производство | 86,26% |
| Увоз | 13,74% |
| Извор на производство | Удел |
|---|---|
| Термоелектрани | 35,39% |
| Хидроелектрани | 21,57% |
| Фотоволтаици | 19,28% |
| Комбинирани постројки | 18,23% |
| Останато | 5,52% |
Сосема поинаква е состојбата кај природниот гас, каде зависноста е практично целосна. Македонија нема значајно домашно производство и целиот гас се обезбедува преку увоз. Во 2025 година се пренесени над 3,4 милијарди kWh гас, а потрошувачката е концентрирана кај неколку клучни сектори. Дури 85% од гасот се користи за производство на електрична и топлинска енергија, додека индустријата учествува со 13%, а дистрибуцијата со само 2%. Ова укажува дека гасот има системска важност, бидејќи директно влијае врз цената на струјата и греењето.
Природен гас – клучни показатели
| Показател | Вредност |
|---|---|
| Увозна зависност | ≈100% |
| Домашно производство | занемарливо |
| Потрошувачка по сектор | Удел |
|---|---|
| Топлани и електрани | 85% |
| Индустрија | 13% |
| Дистрибуција | 2% |
Најизразена зависност има кај нафтените деривати. Во 2025 година нема домашна преработка на сурова нафта, што значи дека целокупните потреби се задоволуваат преку увоз. Вкупниот увоз изнесува 1.311.942 тони, а структурата покажува силна доминација на дизелот како главен енергенс во транспортот и индустријата. Дополнителен ризик е високата концентрација на увоз од една земја, што ја прави Македонија особено ранлива на регионални нарушувања во снабдувањето.
Нафтени деривати – клучни показатели
| Показател | Вредност |
|---|---|
| Домашно производство | 0% |
| Вкупен увоз | 1.311.942 тони |
| Вид дериват | Удел |
|---|---|
| Дизел | 65,53% |
| Бензин | 14,37% |
| Млазно гориво | 8,62% |
| Мазут | 5,90% |
| ТНГ | 4,03% |
| Земја на увоз | Удел |
|---|---|
| Грција | 86,71% |
| Бугарија | 9,28% |
| Други | <5% |
Сумирано, податоците од РКЕ јасно покажуваат дека Македонија има солидна основа во производството на електрична енергија, но останува структурно зависна од увоз на гас и нафтени деривати. Оваа зависност не е само количествена, туку и географски концентрирана, што ја зголемува ранливоста на земјата. Во услови на глобални кризи, ваквата поставеност значи дека ценовните шокови и нарушувањата во снабдувањето директно се прелеваат врз економијата и животниот стандард.
Намалувањето на оваа зависност ќе бара долгорочна стратегија насочена кон диверзификација на снабдувањето, зголемување на инвестициите во обновливи извори, развој на складишни капацитети и постепено намалување на улогата на увозно зависните енергенси. Без вакви структурни промени, енергетската стабилност на земјата ќе остане силно поврзана со надворешни фактори врз кои има ограничено влијание.
Енергетика 24
