Украинските напади со дронови врз руските рафинерии значително го нарушуваат производството на нафтени деривати во Русија, а последиците сè посилно се чувствуваат и на глобалниот пазар на дизел, предупредува Меѓународната агенција за енергија (ИЕА).
Русија располага со 32 големи рафинерии и околу 6,5 милиони барели дневно инсталиран капацитет за преработка, но производството во јуни паднало на 3,8 милиони барели дневно – најниско ниво во повеќе од две децении и околу 30% под нивото од една година претходно.
Производството на бензин е намалено за околу 20% во однос на 2025 година, додека производството на дизел, според проценките, е пониско за речиси 30%. Како одговор на недостигот, Москва воведе ограничувања на извозот на горива за да ги заштити домашните резерви.
Според ИЕА, во првите осум месеци од 2026 година руска рафинерија била погодена во просек еднаш на секои три дена. Украинските напади во меѓувреме стануваат посложени и почесто се насочени кон конкретни постројки во рафинериите, со цел да се максимизира штетата.
Еден од најзначајните напади беше извршен на 7 јули врз рафинеријата на „Газпром њефт“ во Омск, со капацитет од 450.000 барели дневно. Станува збор за најголемата руска рафинерија, која се наоѓа на околу 2.500 километри од украинската граница.
Од 2022 година Украина ги напаѓа руските нафтени капацитети, но интензитетот и досегот на нападите значително се зголемиле во 2025 и 2026 година. До крајот на август, според податоците на ИЕА, само пет големи руски рафинерии немале регистриран напад со украински дронови. Сите се наоѓаат во источен Сибир или на рускиот Далечен Исток, на оддалеченост од околу 3.500 до 6.500 километри од Украина.
Поправките стануваат сè потешки
Украина сè повеќе ги таргетира секундарните единици во рафинериите – постројки како каталитички крекинг, хидрокрекинг, реформинг и хидротретман. Тие се клучни за производството на бензин, авионско гориво и дизел, како и за подобрување на квалитетот на дериватите.
ИЕА посочува дека оштетувањето на овие посложени постројки може значително да го продолжи времето потребно за поправка. Додека полесните оштетувања на основните единици за дестилација на сурова нафта може да се санираат за една до две недели, сериозно оштетените секундарни единици може да бараат шест до осум месеци за поправка.
Рафинеријата во Москва, со капацитет од 250.000 барели дневно, која беше сериозно оштетена во напад во јуни, според извештаите нема да работи до почетокот на 2027 година.
Русија се обидува да го одржи производството преку одложување на планираното одржување, повторно активирање на некои единици и забрзување на поправките. Сепак, ИЕА предупредува дека рафинериите што биле напаѓани по десет или 15 пати може да се соочат со дополнително влошување на состојбата и долгорочни проблеми со сигурноста на работењето.
Москва ги ограничува извозот и увезува бензин
Притисокот врз руското снабдување со горива ја натера владата да воведе низа вонредни мерки.
Русија во април забрани извоз на бензин, а во јуни за првпат воведе и забрана за извоз на авионско гориво. Во јули следуваше и првата забрана за извоз на дизел, што претставува значителен пресврт за земја која претходно извезуваше околу половина од своето производство на дизел и гасно масло.
Забраната за извоз на дизел беше продолжена до крајот на август, а потоа и до 30 септември. Според медиумските извештаи, можно е ограничувањето да биде продолжено до крајот на октомври.
И покрај мерките, во текот на летото беа регистрирани недостиг на горива во голем дел од Русија. До крајот на јуни, проблеми со снабдувањето биле пријавени во 92% од руските региони, додека две третини од регионите вовеле одредени форми на ограничување, вклучително и лимити за купување гориво.
До крајот на август, просечната цена на бензинот во Русија била повеќе од 19% повисока од почетокот на годината, додека дизелот поскапел за околу 18%.
Москва дури ги олесни и стандардите за квалитет на горивата, дозволувајќи повторно производство и продажба на бензини со постари стандарди и повисока содржина на сулфур. ИЕА оценува дека ова укажува на значителни оштетувања на секундарните рафинериски единици.
Русија почна и да увезува бензин, вклучително и по железница од Белорусија и Казахстан, како и по морски пат од Мароко, Јужна Кореја, Индија и Турција.
Последиците се прелеваат на глобалниот дизел-пазар
Падот на руското производство и извоз на дизел се одразува врз и онака затегнатиот глобален пазар на средни дестилати.
Глобалниот поморски извоз на гасно масло и дизел во првите осум месеци од годинава изнесувал просечно 4,7 милиони барели дневно, што е 10% помалку од истиот период лани.
Комбинираниот извоз на дизел од Русија и Блискиот Исток во август паднал на само околу 520.000 барели дневно – дури 75% помалку од истиот месец во 2025 година.
Поголемиот извоз од САД и закрепнувањето на азискиот извоз обезбедиле делумен надомест, но не биле доволни целосно да го покријат недостатокот.
Затегнатоста на пазарот веќе доведува до намалување на залихите, особено во САД, а профитната разлика меѓу дизелот и суровата нафта – таканаречениот „дизел крекинг-спред“ – во септември надминала 100 долари за барел и во американскиот Мексикански Залив и во северозападна Европа.
ИЕА очекува притисокот да се засили во четвртиот квартал, кога сезонската побарувачка за дизел расте, а можностите на рафинериите за дополнително зголемување на производството се ограничени.
Во земјите од ОЕЦД, производството на дизел во јуни било приближно на истото ниво како една година претходно, и покрај високата искористеност на рафинериите. Рафинериите во текот на летото го насочувале производството кон авионско гориво за да го задоволат зголеменото сезонско барање, што дополнително го ограничило просторот за зголемување на производството на дизел.
ИЕА во својот последен извештај за пазарот на нафта ја намали прогнозата за руската преработка на просечно 4 милиони барели дневно за остатокот од 2026 година и за 2027 година.
Агенцијата оценува дека, доколку не дојде до закрепнување на рафинериската активност во Русија или на Блискиот Исток, или до значително забавување на побарувачката, глобалниот пазар на дизел најверојатно ќе остане под притисок и во наредните месеци.
Извор: IEA.org
