Соларната енергија ќе го предводи растот, но слабата мрежна инфраструктура и недостигот од складирање може да ограничат колку од произведената енергија ќе стигне до потрошувачите.
Обновливите извори на енергија ќе продолжат брзо да се шират во светот, поттикнати од пониските трошоци за соларната и ветерната енергија, но и од потребата земјите да ја намалат зависноста од увозни горива. Според извештајот Renewables 2026 на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), глобалниот капацитет за обновлива електрична енергија ќе порасне за речиси 4.800 гигавати во периодот од 2026 до 2031 година, 57% повеќе отколку во претходните шест години.
Соларните фотоволтаични централи ќе обезбедат повеќе од три четвртини од новиот капацитет. Истовремено, капацитетот на копнените ветерни електрани се очекува да порасне за над 70% и да достигне 2.040 гигавати до 2031 година. Вкупниот глобален капацитет за производство на обновлива струја ќе биде речиси 85% поголем отколку во 2025 година.
ИЕА оценува дека промените на енергетските пазари и прекините во снабдувањето преку Ормускиот Теснец ја засилиле загриженоста за енергетската безбедност. Домашните извори на ветерна и сончева енергија може да ја намалат изложеноста на увозни горива и нестабилни цени. Според агенцијата, без растот на обновливите извори од 2010 година, глобалната побарувачка за фосилни горива во 2025 година би била околу 8% повисока.
Соларната енергија во подем, со промени во географијата на растот
Кина и натаму ќе биде најголемиот пазар за нови обновливи капацитети, но нејзиното учество во глобалниот раст се намалува. ИЕА очекува Индија да стане вториот најголем пазар, додека капацитетите во Југоисточна Азија, Блискиот Исток и Африка речиси тројно ќе се зголемат во однос на претходниот шестгодишен период.
Извештајот бележи и забавување на новите соларни капацитети во Кина. Промената од фиксни тарифи кон конкурентни аукции придонела за пад од речиси 55% на новоинсталираниот соларен капацитет во првите девет месеци од 2026 година, споредено со истиот период претходната година. И покрај тоа, Кина останува доминантна во производството на соларни панели и нивните главни компоненти. ИЕА посочува дека повеќе од 90% од големите кинески производители пријавиле загуби во 2026 година, во услови на прекумерен производствен капацитет и пад на цените. Индија, пак, се очекува да биде единствената земја покрај Кина со капацитет за производство на сите главни компоненти на соларните системи во голем обем до 2031 година.
Поголем удел во електричната енергија, но и поголем притисок врз мрежите
До 2031 година, обновливите извори би можеле да произведуваат речиси 45% од светската електрична енергија, наспроти 33% во 2025 година. Производството од ветер и сонце заедно ќе се зголеми повеќе од двојно. Соларната енергија веќе го надминала ветерот во производството и, според прогнозата, до 2029 година ќе ја надмине и хидроенергијата, станувајќи најголемиот обновлив извор на електрична енергија во светот.
Брзиот раст, сепак, создава нови предизвици. Сонцето и ветерот не произведуваат постојано, па системите ќе бараат посилни мрежи, подобри интерконекции, батерии и поголема флексибилност во потрошувачката. Во 17 земји, уделот на променливите обновливи извори во производството на електрична енергија се очекува да надмине 50% до 2031 година.
Поради ограничувањата во мрежите, дел од произведената електрична енергија веќе се ограничува или не се презема. Таквото ограничување на производството од сонце и ветер достигнало речиси 200 терават-часови во 2025 година, а ИЕА проценува дека може да надмине 800 терават-часови до 2031 година. Батериското складирање се шири, но засега не доволно брзо за целосно да ги следи потребите.
Во оваа насока се развиваат хибридни проекти што ги поврзуваат соларните и ветерните електрани со батерии. Тие можат да обезбедуваат постабилно снабдување и да го намалат неискористувањето на произведената енергија. Исто така, глобалните барања за приклучување на мрежа за напредни проекти достигнале околу 3.000 гигавати, што е раст од 60% за една година. Батериските и хибридните проекти го сочинуваат целиот пораст на новите барања.
Пораст и во транспортот, греењето и биогасот
Обновливата енергија сè повеќе се користи и надвор од производството на електрична енергија. Потрошувачката на обновлива енергија во транспортот се очекува да порасне за 60% до 2031 година, но да покрива околу 6% од вкупната енергетска побарувачка во секторот. Електричните возила и течните биогорива ќе бидат главните двигатели на растот, додека одржливото авионско гориво и горивата за поморскиот транспорт се очекува да добијат поголема улога.
Побарувачката за течни биогорива во светот би можела да порасне за речиси 30% до 2031 година. ИЕА предупредува дека растот треба да биде придружен со јасни правила за потеклото на суровините, емисиите и влијанието врз земјиштето, водата и биодиверзитетот.
Кај греењето, уделот на современите обновливи извори се прогнозира да порасне од 15% во 2025 на 19% во 2031 година. Топлинските пумпи и електрификацијата на индустриските процеси ќе обезбедат околу две третини од растот. Биогасот, пак, ќе порасне за речиси една петтина, а растот ќе биде поттикнат целосно од биометанот, чие производство речиси ќе се удвои.
Целта за тројно зголемување сè уште не е на дофат
Во основното сценарио на ИЕА, глобалниот капацитет за обновлива енергија ќе достигне околу 9.710 гигавати до 2030 година, 2,6 пати повеќе од нивото во 2022 година. Тоа не е доволно за остварување на целта за тројно зголемување на капацитетот до 2030 година.
Според агенцијата, целта би можела да се достигне во 2031 година ако земјите побрзо ги спроведат аукциите, ги забрзаат дозволите, инвестираат во мрежи и го прошират складирањето. Со тоа, растот на капацитетот во периодот до 2031 година би бил за 20% повисок од основното сценарио.
Извештајот заклучува дека ширењето на обновливите извори зависи од повеќе од самата изградба на нови електрани. Потребни се и мрежи што можат да ја пренесат струјата, складирање што ќе ја зачува за периодите со помало производство и политики што ќе овозможат стабилни инвестиции.
