ЕУ од 2027 година целосно го запира увозот на руски ЛНГ. Москва бара нови пазари

Русија ќе мора темелно да го реорганизира извозот на течен природен гас (ЛНГ) од арктичкиот проект Јамал, откако од 1 јануари 2027 година стапува во сила забраната на Европската Унија за увоз на руски ЛНГ. Прекинот на испораките кон Европа ќе ја принуди Москва да бара нови купувачи, главно во Азија, но и да воспостави посложени и поскапи транспортни маршрути за да го пласира гасот на алтернативните пазари.

Европа досега беше најважниот и географски најблизок пазар за гасот од Јамал, рускиот водечки проект за производство на ЛНГ во Арктикот. Според анализата на невладината организација „Ургевалд“, дури 81% од регистрираните испораки од овој проект во периодот од јануари до октомври 2026 година биле наменети за европските пазари.

Вредноста на европскиот увоз во овој период достигнала 8,7 милијарди евра, надминувајќи ја проценетата вредност од 7,2 милијарди евра за целата 2025 година. Зголемените испораки се поврзуваат со настојувањето на компаниите да ги реализираат договорените количини пред стапувањето во сила на забраната.

РЕКЛАМА

Со прекинот на долгорочните договори со европските купувачи, Русија ќе мора да го пренасочи гасот кон азиските пазари, што ќе донесе значителни логистички и финансиски предизвици. Додека транспортот од Јамал до Европа трае приближно шест до десет дена, испораките до азиските дестинации бараат многу подолги патувања, поголем број бродови и повисоки оперативни трошоци.

Според Малте Хумперт, основач и висок истражувач во институтот „Арктик“, трговијата со руски ЛНГ по воведувањето на забраната ќе изгледа сосема поинаку, бидејќи Москва ќе мора да изгради нови транспортни и трговски механизми.

Две можни транспортни маршрути кон Азија

Русија има две главни опции за пренасочување на испораките од Јамал кон азиските купувачи. Првата е транспортот кон исток преку Северниот морски пат, низ арктичките води. Сепак, оваа маршрута е особено сложена во зимски услови, кога пловидбата е можна само со специјализирани танкери за ЛНГ со засилена ледена конструкција и придружба на мразокршачи.

Русија располага со само 15 специјализирани танкери способни да пловат по оваа маршрута во текот на зимата. Нивното користење е скапо, а досега најчесто биле ангажирани за пократки патувања до европските пристаништа, што овозможувало побрзо истоварување и враќање по нов товар.

Москва планира да ја прошири пловидбата кон исток во текот на целата година, со помош на нов мразокршач на нуклеарен погон, чија испорака се очекува во почетокот на 2027 година. Но, искуството покажува дека зимската пловидба носи сериозни ризици. Од 2018 година досега само 11 бродови ја реализирале оваа источна маршрута во зимски услови, при што дел од нив се вратиле со оштетувања на трупот и пропелерите.

Дополнителен проблем е одржувањето на флотата. Европските бродоградилишта досега имаа значајна улога во специјализираните поправки на мразокршачи и танкери за пловидба во арктички услови, но по воведувањето на ограничувањата руските бродови нема да можат да ги користат овие капацитети. Кинеските бродоградилишта сè уште имаат ограничени можности за ваков вид поправки.

Втората опција е транспортот на гасот кон запад, а потоа негово претоварување на други бродови. Во близина на Мурманск, руски танкери специјализирани за арктички услови би можеле да го пренесуваат ЛНГ во конвенционални танкери, кои потоа би продолжиле кон азиските пазари.

Според проценките на Хумперт, Русија во изминатите една до две години набавила од 20 до 25 половни конвенционални бродови за оваа намена.

Најкратката западна маршрута до дел од азиските пазари би била преку Средоземното Море и Суецкиот Канал. Сепак, руските танкери за ЛНГ во голема мера ја избегнуваат оваа маршрута од март годинава, кога рускиот брод „Арктик Метагаз“, кој превезувал гас од санкционираниот проект Арктик ЛНГ 2, беше нападнат во близина на Малта.

Поради безбедносните ризици, руските испораки преку Средоземното Море се прекинати, па алтернативата е пловидба околу Африка, што трае од 35 до 40 дена во еден правец.

Можни заобиколувања на забраната и нови трговски договори

Покрај промената на транспортните маршрути, Русија би можела да користи и индиректни трговски механизми за да го задржи присуството на европскиот пазар.

Една од можностите е таканаречената виртуелна размена на гас. Според овој модел, Русија би продавала поголеми количини гас на земји како Турција или Кина, кои потоа би можеле да ги пренасочат сопствените количини или гасот од други извори кон Европа. На тој начин, иако рускиот ЛНГ директно нема да влегува во европските пристаништа, Москва би можела индиректно да ги задржи приходите од продажбата.

Се очекува и зголемување на трговијата преку неформални канали и посредници, поради што европските институции веќе разгледуваат начини за засилен надзор врз транспортот и трговијата со гас.

Литванскиот министер за енергетика Лукас Савицкас предупредува дека е потребен поширок европски пристап, кој нема да се фокусира само на поединечни бродови и компании, туку и на следење на пристаништата, гасоводите и точките на поврзување на енергетската инфраструктура.

Русија, сепак, има одредени можности за приспособување. Компанијата „Новатек“, која стои зад проектот Јамал, неодамна набавила два брода со средна класа на ледена заштита од јапонска компанија. Хумперт оценува дека Москва би можела во период од една до две години повторно да воспостави најголем дел од извозот од Јамал, иако со поинаква логистика и повисоки трошоци.

Европа ќе мора да бара нови количини ЛНГ

Последиците од забраната нема да ги почувствува само Русија. Европските пазари ќе мора да ги заменат количините што досега пристигнуваа од Јамал со испораки од други производители, во период кога геополитичките тензии и конфликтот со Иран веќе создаваат дополнителен притисок врз глобалното снабдување со гас.

Според Хумперт, замената на руските количини најверојатно ќе значи набавка на поскап ЛНГ од други извори. Дополнителен показател за ценовните притисоци е растот на референтната цена на гасот во Европа, која во октомври достигнала 86,79 евра за мегават-час, во споредба со 75,34 евра во септември и 35 евра во јануари годинава.

Повисоките цени, од друга страна, ѝ овозможуваат на Русија полесно да покрие дел од дополнителните трошоци за подолгите транспортни маршрути.

Особено изложени на промената ќе бидат европските терминали кои досега примале значителни количества руски ЛНГ. Меѓу нив е и терминалот Зебриж во Белгија, кој годинава беше најголемата дестинација во Европската Унија за гасот од Јамал.

Забраната така отвора нова фаза во европско-руската енергетска трговија: Европа ќе мора да обезбеди алтернативни извори на снабдување, додека Русија ќе се обиде да го пренасочи својот арктички гас кон подалечните пазари, со поголеми транспортни трошоци и посложена логистика.

Извор: Politico.eu

Сподели:

Добивај ги најважните вести на е-маил