Светскиот пазар на нафта се движи кон повторно воспоставување вишок на понудата во последниот квартал од годинава, бидејќи извозот од земјите во Персискиот Залив се обновува побрзо од побарувачката, и покрај продолжените напади врз танкерскиот сообраќај. Меѓународната агенција за енергетика (ИЕА) проценува дека глобалната понуда во четвртиот квартал ќе достигне просечно 105 милиони барели дневно, што е за 1,7 милиони барели дневно повеќе од очекуваната побарувачка.
Ова претставува промена во однос на претходната прогноза на агенцијата, која предвидуваше дефицит на нафтениот пазар во последните три месеци од 2026 година.
„Нафтениот пазар покажува први знаци на повторно воспоставување рамнотежа, при што глобалната понуда за првпат од почетокот на војната во Иран ја надминува побарувачката“, наведува ИЕА во најновиот месечен извештај.
По објавувањето на извештајот, цените на нафтата го загубија претходниот раст. Цената на Брент се движеше околу 95,71 долар за барел, со дневно намалување од 0,1%.
Промената на пазарните движења доаѓа по обновувањето на извозот од земјите во Персискиот Залив, чии испораки беа сериозно нарушени од почетокот на војната кон крајот на февруари. Производителите сè почесто користат алтернативни начини за транспорт низ Ормускиот Теснец, вклучително и таканаречени „темни преминувања“, при кои танкерите ги исклучуваат системите за следење за да го намалат ризикот од напади.
Податоците на ОПЕК покажуваат дека земјите од групата ОПЕК+ во октомври произвеле 41,23 милиони барели сурова нафта дневно, што е зголемување од околу 2,04 милиони барели дневно во однос на септември. Тоа претставува околу 97% од производството остварено во февруари, пред почетокот на војната.
Побарувачката и натаму под притисок од високите цени
ИЕА ја намали прогнозата за глобалната побарувачка за нафта во 2026 година, очекувајќи пад од 2,7 милиони барели дневно, на 102,3 милиони барели дневно. Во 2027 година се предвидува закрепнување од два милиона барели дневно.
Високите цени на нафтата во текот на годинава ја ограничуваат потрошувачката и придонесуваат пазарот да се придвижи кон вишок на понудата. Истовремено, растот на производството надвор од ОПЕК+ дополнително ја зголемува расположливата количина на нафта.
Според ИЕА, производството во САД, Канада, Бразил, Аргентина и Гвајана заедно ќе се зголеми за 1,6 милиони барели дневно во 2026 година.
Во 2027 година глобалната понуда се очекува да порасне за 6,6 милиони барели дневно, достигнувајќи 108,1 милион барели дневно. Главен придонес во растот се очекува од понатамошното обновување на производството во земјите од Персискиот Залив.
Сепак, прогнозата за растот на понудата во 2027 година е намалена за 1,1 милион барели дневно во споредба со претходниот месечен извештај. Дел од корекцијата се должи на послабите очекувања за производството на Иран, чии извозни можности се ограничени поради американската блокада.
ИЕА за 2027 година предвидува вишок на понудата од околу 3,8 милиони барели дневно, малку помалку од прогнозата од 3,94 милиони барели дневно во претходниот извештај.
Уште 71 милион барели од стратешките резерви до февруари
Во извештајот ИЕА објави и дополнителни детали за преостанатите количества нафта од рекордното ослободување на стратешките резерви што земјите членки го договорија во март.
До крајот на февруари на пазарот треба да бидат ставени уште 71 милион барели нафта, вклучително и 15 милиони барели дизел, со цел да се ублажи недостигот на овој производ.
Оваа мерка е дел од координираната акција на земјите членки на ИЕА, започната во март како одговор на нарушувањата во глобалното снабдување предизвикани од војната во Иран. Дизелот останува особено чувствителен сегмент на пазарот поради ограничениот извоз од Блискиот Исток и Русија.
Враќањето на пазарот во вишок, според проценките на ИЕА, не значи и целосно надминување на ризиците. Нападите врз танкерите продолжуваат, а обновувањето на производството и извозот од Заливот останува зависно од безбедносната состојба во регионот.
Извор: IEA.org
