Повеќе од 190 земји од денес до 20 ноември ќе учествуваат на Конференцијата на Обединетите нации за климатски промени COP31, која ќе се одржи во турскиот град Анталија, во услови на рекордни температури, сè поизразени климатски последици и несогласувања околу финансирањето на климатските мерки и намалувањето на емисиите на стакленички гасови.
Самитот годинава ќе има невообичаена организациска поставеност. Турција ќе биде домаќин на конференцијата и ќе ја координира таканаречената акциска агенда, додека Австралија ќе претседава со формалните преговори меѓу државите. Таквиот компромис беше постигнат по несогласувањата меѓу двете земји околу претседавањето со конференцијата.
Во фокусот на COP31 ќе бидат спроведувањето на Парискиот климатски договор, забрзувањето на преминот од фосилни горива кон почисти извори на енергија, климатското финансирање за земјите во развој, адаптацијата кон климатските промени и електрификацијата на глобалната економија.
Една од најзначајните околности на овогодишниот самит е отсуството на САД, кои нема да испратат официјална делегација втора година по ред, по одлуката на претседателот Доналд Трамп за повлекување од Парискиот климатски договор. Сепак, во Анталија ќе присуствуваат околу 20 американски демократски конгресмени, како и претставници на бизнис-заедницата и граѓански организации.
Климатското финансирање и преминот од фосилните горива во центарот на преговорите
Едно од најтешките прашања на конференцијата ќе биде обезбедувањето финансиска поддршка за земјите во развој, кои се меѓу најпогодените од климатските промени, иако имаат најмал придонес во глобалните емисии.
Овие земји бараат предвидливи и достапни финансиски средства за справување со екстремните временски услови, изградба на поотпорна инфраструктура и обновување на заедниците погодени од природни катастрофи. Притоа, ситуацијата дополнително ја отежнуваат намалувањето на меѓународната развојна помош и растот на трошоците за задолжување.
Адао Соареш Барбоса, претседател на групата најмалку развиени земји, која обединува 44 држави, предупреди дека ограничувањето на глобалното затоплување, климатското финансирање и справувањето со загубите и штетите не се прашања на политички избор, туку на опстанок.
Особено внимание ќе биде посветено и на целта од Парискиот договор за ограничување на глобалното затоплување на 1,5 степени Целзиусови во однос на прединдустриското ниво. Таа граница веќе е надмината во досегашните мерења, но Обединетите нации оценуваат дека брзото намалување на емисиите може да го ограничи времетраењето и интензитетот на надминувањето и да овозможи враќање кон пониски температури до крајот на векот.
Во тој контекст, важна улога би требало да имаат двете патокази што ги подготви Бразил, за премин од фосилните горива и за запирање на уништувањето на шумите. Нивното прифаќање и утврдувањето конкретни чекори за нивно спроведување се меѓу очекуваните резултати од конференцијата.
Прашањето за фосилните горива останува особено чувствително. Дури на COP28 во Дубаи во 2023 година, завршниот договор за првпат директно ја опфати потребата од премин од фосилните горива, но без конкретен рок и план за реализација. На COP31 се очекува ова прашање повторно да биде разгледано преку необврзувачки патоказ за глобална енергетска транзиција.
Електрификацијата како еден од главните приоритети
Турција, како домаќин на конференцијата, сака посебен акцент да стави на електрификацијата на глобалната економија, односно пошироката употреба на електричната енергија во транспортот, греењето и индустријата.
На маса е и предлогот до 2035 година електричната енергија да учествува со 35% во вкупната финална потрошувачка на енергија во светот, иако за оваа цел сè уште постои несогласување меѓу дел од земјите.
Според професорот Јан Розеноу од Универзитетот Оксфорд, високата ефикасност на електричните технологии би можела да овозможи намалување на глобалната потрошувачка на примарна енергија за половина.
Глобалните енергетски трендови дополнително ја зајакнуваат оваа агенда. Кина бележи значително проширување на електричниот транспорт и капацитетите за обновлива енергија, а се очекува нејзиниот увоз на нафта годинава да биде помал за околу 12%, делумно поради брзото зголемување на бројот на електрични возила. Инсталираните капацитети за обновлива енергија во земјата веќе ја надминале моќноста на капацитетите на јаглен.
Растот на соларната енергија во Африка, развојот на производството на електрична енергија од покривни соларни системи во Пакистан и зголемувањето на продажбата на електрични автомобили во повеќе земји се дополнителни примери за забрзувањето на енергетската трансформација.
Австралија најавува конкретни резултати, но се соочува со критики
Австралискиот министер за климатски промени и енергетика Крис Боуен, кој ќе претседава со формалните преговори, порача дека конференцијата мора да донесе конкретен напредок што ќе биде видлив и мерлив, особено во спроведувањето на мерките за намалување на емисиите и обезбедувањето финансиска поддршка.
Австралија сака на самитот да се засили и поддршката за малите островски држави во Пацификот, чиј опстанок е директно загрозен од покачувањето на нивото на морето и екстремните временски појави. Според Боуен, само 0,2% од расположливото глобално климатско финансирање за адаптација стигнува до малите островски земји во развој.
Сепак, Австралија и Турција се соочуваат со критики од климатските организации поради нивната зависност од фосилните горива. Австралија е еден од водечките светски извозници на јаглен и течен природен гас, а повеќе од 500 научници во земјата побараа прекин на одобрувањето нови рудници за јаглен и гасни проекти.
Британската министерка за енергетика Миата Фахнбулех оцени дека одговорот на климатските промени и високите сметки за енергија е ист – повеќе чиста енергија од домашни извори, нови работни места и енергетски поефикасни домови.
Очекувања за напредок и покрај геополитичките поделби
И покрај отсуството на американската администрација и несогласувањата меѓу развиените земји и земјите во развој, постојат очекувања COP31 да донесе напредок во неколку области: прифаќање на бразилските патокази, подобрување на климатското финансирање, напредок во механизмот за праведна транзиција и поголема меѓународна соработка за електрификација.
Механизмот за праведна транзиција треба да им помогне на работниците и заедниците кои економски зависат од индустриите за фосилни горива да се приспособат на нискојаглеродната економија.
Дополнителен импулс може да даде и коалицијата на земји кои се залагаат за премин од фосилните горива, формирана на состанокот во Колумбија претходно годинава, на кој учествуваа повеќе од 60 држави, меѓу кои Велика Британија, земји од Европската Унија и држави во развој.
Генералниот секретар на ОН за климатски промени, Сајмон Стил, пред почетокот на преговорите порача дека климатските последици секоја година посилно ги погодуваат населението и економиите, но дека сè поголем број големи и средни економии ја препознаваат климатската акција како двигател на економскиот раст, отворањето работни места и обезбедувањето достапна и сигурна енергија.
Очекувањата се дека COP31 ќе покаже дали меѓународната заедница може да ги претвори досегашните климатски ветувања во конкретни финансиски и енергетски мерки, во период кога последиците од климатските промени стануваат сè посериозен предизвик за глобалната економија и енергетската безбедност.
Извор: TheGuardian.com
cop
