Новиот раст на цените на енергенсите, предизвикан од конфликтот на Блискиот Исток и сериозните нарушувања во транспортот низ Ормускиот теснец, повторно ја става европската економија пред сериозен тест. Но, за разлика од драматичната енергетска криза во 2022 година, кога Европа беше силно погодена од прекинот на руските испораки на гас, сегашниот шок се оценува како значително помал, пократкотраен и полесно управлив. Според најновата анализа на инвестициската банка Голдман Сакс, влијанието врз европската индустрија ќе биде негативно, но далеку помалку разорно отколку пред четири години.
Аналитичарите на банката проценуваат дека тековниот бран на поскапување на енергијата може да го намали индустриското производство во еврозоната за околу 1,5 до 2% до крајот на 2027 година. За споредба, кризата во 2022 и 2023 година предизвика пад од околу 4%. Тоа покажува дека иако ризиците повторно се зголемуваат, европската економија денес е подобро подготвена за вакви надворешни удари.
Главната разлика меѓу двете кризи е структурата на самиот шок. Во 2022 година проблемот беше пред сè недостигот на природен гас, откако значително се намалија испораките од Русија кон Европа. Тоа директно ги погоди енергетски најинтензивните индустрии, како хемиската, металуршката, производството на ѓубрива, стакло, хартија и други сектори кои зависат од голема потрошувачка на гас. Многу фабрики тогаш го намалија производството, а дел од капацитетите беа и трајно затворени.
Сегашната криза има поинаков карактер. Наместо гасот, во фокусот е нафтата и глобалните транспортни рути. Според анализата, цената на Брент се очекува во просек да достигне 83 долари за барел во 2026 година, што е значително повеќе од претходните прогнози. Европскиот природен гас исто така поскапува, но не со интензитетот што беше виден во 2022 година. Ова значи дека ударот нема да биде концентриран само врз тешката индустрија, туку пошироко ќе ја погоди целата преработувачка база, особено автомобилската индустрија, машиноградбата, електрониката и извозно ориентираните компании.
Дополнително, во 2022 година Европа беше речиси сама во ценовниот шок. Додека европските компании плаќаа енормно високи цени за гас и струја, конкуренти од Kina и САД имаа значително пониски трошоци. Тоа ја намали конкурентноста на европските производители и доведе до раст на увозот. Денес ситуацијата е поинаква. Ценовните притисоци се почувствувани и во Азија, а делумно и во другите големи економии, што значи дека европските компании нема да бидат толку осамени во товарот на кризата.
Во меѓувреме, Европа направи и важни структурни промени. По кризата од 2022 година беа изградени нови ЛНГ терминали, снабдувањето беше диверзифицирано, а зависноста од рускиот гас значително намалена. Земјите-членки инвестираа во складишта, обновливи извори и енергетска ефикасност. Поради тоа, ризикот од сценарија со масовно затворање фабрики и рестрикции во снабдувањето е многу помал отколку порано.
Сепак, новиот шок доаѓа во чувствителен момент за европската економија. Индустриското производство веќе подолг период стагнира, побарувачката од странство е слаба, а дел од компаниите сè уште се соочуваат со високи камати и скапо финансирање. Поскапата нафта може дополнително да ги зголеми транспортните трошоци, цените на суровините и инфлаторните притисоци, што би можело да го усложни и просторот за монетарно олеснување од страна на Европската централна банка.
Заклучокот на анализата е дека Европа повторно се соочува со енергетски удар, но не и со повторување на кризата од 2022 година. Континентот денес е поискусен, пофлексибилен и подобро подготвен. Но, доколку тензиите на Блискиот Исток продолжат или дополнително се продлабочат, високите цени на нафтата би можеле да станат сериозна пречка за европското економско закрепнување во следните две години.
Извор: GoldmanSachs.com
