Институтот Клингедал (Clingendael Institute) на 30 март 2026 година објави policy brief со наслов „Powering Resilience: Why Energy Innovation Matters for European Security and Defence“, во кој се анализира сè појасната поврзаност меѓу енергетската политика и безбедносната архитектура на Европа. Документот укажува дека во услови на засилени геополитички тензии, енергијата станува клучен фактор не само за економска стабилност, туку и за одбранбена подготвеност и општествена отпорност.
Според анализата, Европа се наоѓа во процес на двојна трансформација, значително зголемување на инвестициите во одбраната и паралелно редизајнирање на енергетскиот систем со цел намалување на зависноста од руски фосилни горива. Но, оваа паралелност не е доволно координирана, што отвора простор за нови слабости, особено во услови кога енергетските ресурси сè почесто се користат како средство за политички притисок и дестабилизација.
Документот нагласува дека традиционалниот концепт на енергетска безбедност, базиран на стабилно снабдување со нафта и гас, веќе не одговара на новата реалност. Со зголемената улога на обновливите извори, електрификацијата и дигитализацијата, се појавуваат нови ризици како нестабилност на електричните мрежи, сајбер закани и ранливост на критичната инфраструктура. Истовремено, Европа и понатаму останува зависна од увоз на енергенси, што ја прави чувствителна на глобални шокови и геополитички конфликти.
Посебно внимание се посветува на фактот дека енергетската инфраструктура станува директна цел на современите конфликти. Нападите врз електрани, гасоводи и други критични објекти покажуваат дека снабдувањето со енергија повеќе не е само логистичко прашање, туку дел од самата воена стратегија. Оттука, енергетската отпорност се наметнува како клучен елемент на националната и колективната безбедност.
Иако цивилниот сектор забрзано се движи кон електрификација и обновливи извори, воениот сектор и натаму во голема мера зависи од течни горива, особено во авијацијата и транспортот. Овој јаз меѓу транзицијата и реалните потреби на одбраната создава дополнителни предизвици, кои бараат долгорочно планирање и инвестиции во алтернативни решенија како одржливи горива и хибридни технологии.
Во исто време, енергетските иновации отвораат нови можности за зголемување на оперативната ефикасност. Развојот на батериски системи, микромрежи и хибридни извори може да ја намали зависноста од класичните горива и да обезбеди поголема автономија на воените единици. На овој начин, енергијата станува не само ресурс, туку и стратешка предност на бојното поле.
Сепак, документот предупредува дека постојат значајни институционални и финансиски бариери. Европските политики и фондови често се фрагментирани и недоволно координирани, што го отежнува развојот и имплементацијата на иновативни решенија, особено за мали и средни компании.
Извор: Clingendael.org
