Европа бележи континуиран раст на капацитетите за производство на електрична енергија од ветер, при што овој извор на енергија станува еден од клучните столбови на енергетската транзиција. Според годишниот извештај на европската асоцијација WindEurope, до крајот на 2025 година на европскиот континент биле инсталирани вкупно 304 GW капацитети од ветерна енергија, од кои 265 GW се копнени, а 39 GW се офшор ветерни електрани.
Во текот на 2025 година биле инсталирани 19,1 GW нови капацитети, при што околу 90% од нив се копнени ветерни електрани. Само во земјите од Европската Унија биле инсталирани 15,1 GW, што претставува раст од 16% во однос на претходната година. Ветерната енергија учествува со околу 19% во вкупната потрошувачка на електрична енергија во ЕУ.
Некои европски држави имаат значително поголем удел на ветерна енергија во електроенергетскиот микс. На пример, Данска обезбедува околу 50% од електричната енергија од ветер, додека Литванија и Ирска околу 33%, а Шведска околу 30%.
Меѓу земјите со најголемо зголемување на капацитетите во 2025 година се Германија (5,7 GW), Турција (2,1 GW), Шведска (1,8 GW), Шпанија (1,6 GW), Франција (1,4 GW) и Обединетото Кралство (1,3 GW). Инвестициите во нови ветерни проекти во Европа достигнале 45 милијарди евра, додека донесените инвестициски одлуки опфаќаат околу 20,9 GW идни капацитети.
Развој на ветерната енергија во регионот
Иако земјите од Југоисточна Европа традиционално зависат од јаглен и големи хидроелектрани, во последните години се забележува постепено зголемување на инвестициите во ветерната енергија. До крајот на 2025 година регионот располага со 2,56 GW инсталирани капацитети, што претставува помалку од 1% од вкупниот европски капацитет.
Според анализите, развојот е нерамномерен: некои земји веќе изградиле значајни ветерни паркови, додека други сè уште се во почетна фаза на развој.
Хрватска – регионален лидер
Хрватска е водечка земја во регионот со 1.264 MW инсталирани капацитети од ветерна енергија. Според податоците на операторот на преносниот систем, во 2025 година во редовен погон биле 29 ветерни електрани, со вкупна инсталирана моќност од 1.181 MW, додека дополнителни 83 MW се наоѓале во фаза на тестирање или изградба.
Меѓу најголемите и најзначајни проекти се ветерните паркови:
- Сењ (156 MW)
- Крш Паѓене (142 MW)
- ZD2P&3P (125 MW)
Овие проекти претставуваат важен дел од енергетската стратегија на земјата за намалување на зависноста од фосилни горива.
Србија – втор најголем пазар во регионот
Србија се позиционира како втор најголем производител на ветерна енергија во регионот со 824,2 MW инсталирани капацитети во 13 ветерни електрани. Во текот на 2025 година биле приклучени 199 MW нови капацитети, што претставува раст од 24%.
Најголемиот ветерен парк е Чибук 1 со 158 MW, инвестиција од околу 270 милиони евра. Значајни проекти се и:
- Ковачица – 104,5 MW
- Чибук 2 – 154 MW
- Пупин – 94 MW
- Костолац – 66 MW
- Кошава – 68 MW
Овие проекти се реализирани со комбинација на меѓународно финансирање, приватни инвестиции и државни компании.
Македонија – постепен раст
Македонија во 2025 година додаде 30 MW нови капацитети, со што вкупната инсталирана моќност достигна 103 MW.
Главните проекти се:
- Богданци – 36,8 MW (прва ветерна електрана, пуштена во 2014 година)
- Богословец – 36 MW
- Дрен – 44 MW (во тест фаза)
Во подготовка е проектот Росоман (30 MW), додека најголемата инвестиција е ветерниот парк Штип, со планиран капацитет од 400 MW и инвестиција од околу 500 милиони евра.
Црна Гора – ограничени, но значајни проекти
Црна Гора има 118 MW инсталирани капацитети, со два оперативни ветерни парка:
- Крново – 72 MW
- Можура – 46 MW
Во тек е изградба на ветерниот парк Гвозд (54 MW), кој треба дополнително да го зголеми производството на обновлива енергија.
Босна и Херцеговина – раст со странски инвестиции
Босна и Херцеговина има 244 MW инсталирани капацитети од ветерна енергија. Најважните проекти се:
- Месиховина – 50,6 MW
- Подвележје – 48 MW
- Јеловача – 36 MW
- Ивовик – 84 MW
Во подготовка се и нови проекти како Битовња (до 90 MW) и Влашиќ (до 50 MW).
Словенија – минимален развој
За разлика од соседните држави, Словенија има многу ограничен развој на ветерната енергија, со капацитет од само неколку мегавати. Првата ветерна електрана Долења Вас има 2,3 MW, а постои и уште една мала турбина од 0,9 MW.
Перспективи до 2030 година
Според прогнозите на WindEurope, Европа во периодот 2026–2030 ќе инсталира околу 151 GW нови ветерни капацитети, во просек 30 GW годишно. Сепак, тоа и понатаму ќе биде под целта на ЕУ од 425 GW до 2030 година.
За земјите од регионот се очекува значителен раст доколку се реализираат планираните инвестиции. Вкупниот капацитет би можел да достигне повеќе од 5,19 GW, што претставува раст од околу 103%.
Најголем раст се очекува во Србија и Хрватска, додека Македонија, Босна и Херцеговина и Црна Гора се во фаза на проширување на проектите.
Инсталирани капацитети од ветерна енергија во регионот (2025)
| Држава | Инсталирани капацитети (MW) | Клучни ветерни паркови | Карактеристика |
|---|---|---|---|
| Хрватска | 1.264 MW | Сенј, Крш Паѓене, ZD2P&3P | Регионален лидер |
| Србија | 824 MW | Чибук 1, Ковачица, Пупин, Кошава | Најбрз раст |
| Босна и Херцеговина | 244 MW | Месиховина, Подвележје, Ивовик | Раст со странски инвестиции |
| Црна Гора | 118 MW | Крново, Можура | Ограничен број проекти |
| Македонија | 103 MW | Богданци, Богословец, Дрен | Нови проекти во развој |
| Словенија | ~3 MW | Долења Вас | Симболичен капацитет |
Енергетика 24
