Македонската берза за електрична енергија во третото тримесечје од 2026 година бележи значително поголем обем на тргување во однос на истиот период од минатата година, но и значително повисоко ценовно ниво. Од јули до септември на пазарот „ден однапред“ биле истргувани вкупно 529.260 MWh електрична енергија, наспроти 364.219 MWh во истиот период од 2025 година, што претставува зголемување од 45,3%.
Во исто време, просечната цена пондерирана со истргуваните количини се зголемила од околу 92,32 евра/MWh во третото тримесечје од 2025 година на 132,66 евра/MWh во 2026 година, односно за околу 43,7%.
| Показател | Јули 2025 | Јули 2026 | Август 2025 | Август 2026 | Септември 2025 | Септември 2026 |
| Истргувана електрична енергија | 135.072,8 MWh | 150.360,8 MWh | 126.292,1 MWh | 199.698,9 MWh | 102.854,3 MWh | 179.200,4 MWh |
| Просечна цена | 103,19 €/MWh | 105,83 €/MWh | 81,23 €/MWh | 136,87 €/MWh | 91,66 €/MWh | 150,49 €/MWh |
| Просечно дневно тргување | 4.357,2 MWh | 4.850,3 MWh | 4.073,9 MWh | 6.441,9 MWh | 3.428,5 MWh | 5.973,3 MWh |
| Пик 09–20 часот | 2.866,4 MWh | 3.053,2 MWh | 2.631,6 MWh | 4.141,7 MWh | 1.994,6 MWh | 3.653,7 MWh |
| Цена во пик | 85,8 €/MWh | 73,4 €/MWh | 56,0 €/MWh | 110,5 €/MWh | 78,8 €/MWh | 121,4 €/MWh |
Јули го означи почетокот на посилна активност, но без голема промена во ценовното ниво. Во седмиот месец од годината биле истргувани 150.360,8 MWh, што е за 11,3% повеќе од јули 2025 година, додека просечната цена од 105,83 евра/MWh била само 2,6% повисока од ланските 103,19 евра/MWh.
Вистинскиот пресврт дојде во август. Истргуваните количини скокнале на 199.698,9 MWh, што е за 32,8% повеќе од јули и за дури 58,2% повеќе од август 2025 година. Со тоа август стана месец со најголем обем на тргување во споредуваниот период.
Но, заедно со зголемената активност значително се зголемила и цената. Од 105,83 евра/MWh во јули, просечната цена во август достигнала 136,87 евра/MWh, односно за еден месец пораснала за 29,3%. Во однос на август 2025 година, растот изнесува дури 68,5%.
Во септември доаѓа до промена во динамиката. Количината се намалила на 179.200,4 MWh, односно за 10,3% во однос на август, но просечната цена продолжила да расте и достигнала 150,49 евра/MWh. Тоа е за 10% повеќе од август и за 42,2% повеќе од јули.
Токму ова е една од најважните карактеристики на третото тримесечје: во септември цената расте и покрај намалувањето на истргуваните количини. Во однос на септември 2025 година, разликата е уште поголема, обемот на тргување е зголемен за 74,2%, а просечната цена за 64,2%.
Повисоките цени не се само домашна појава
Растот на цената на МЕМО во овој период треба да се гледа и во поширокиот регионален контекст. Македонскиот пазар не формира изолиран ценовен сигнал, туку е изложен на движењата на поврзаните регионални и европски пазари. Во текот на август и особено во септември, електричната енергија на повеќе европски пазари поскапуваше, во услови на повисоки цени на природниот гас, поскап CO₂ и променета структура на производството од обновливи извори.
Особено значаен фактор е природниот гас, бидејќи електроцентралите на гас често учествуваат во формирањето на маргиналната цена на европските пазари. Повисоките цени на гасот ги зголемуваат производните трошоци, а преку регионалното поврзување на пазарите тој ценовен притисок може да се пренесе и во Југоисточна Европа.
Во исто време, со завршувањето на летото се менува и производниот профил на обновливите извори. Сончевото производство постепено се намалува поради пократкото дневно траење, додека ветерното и хидропроизводството зависат од временските услови. Тоа е особено важно во часовите кога побарувачката е повисока, бидејќи помалото производство од најевтините достапни извори може да остави поголем простор за поскапите производители во формирањето на цената.
И цената на CO₂ е дел од оваа слика. Кога се зголемува трошокот за емисиите, се зголемува и трошокот на производството од јаглен и лигнит. Во систем во кој гасот истовремено е поскап, тоа може дополнително да го подигне ценовниот праг на електроенергетските пазари.
Овие фактори не значат дека постои една единствена причина за растот на македонската берзанска цена. Цената на МЕМО се формира во конкретни пазарни услови и врз неа влијаат понудата и побарувачката, достапноста на производството, регионалните цени и прекуграничните текови. Сепак, временската совпадливост со повисоките регионални цени покажува дека септемврискиот раст не треба да се анализира само низ домашната понуда.
Најголемата промена е во часовите на пик
Движењето во периодот од 09:00 до 20:00 часот ја потврдува оваа слика. Во јули 2026 година просечно биле истргувани 3.053,2 MWh по цена од 73,4 евра/MWh. Во август количината се зголемила на 4.141,7 MWh, а цената на 110,5 евра/MWh.
Во септември количината повторно се намалила, на 3.653,7 MWh, но цената се искачила на 121,4 евра/MWh.
Оттука, во однос на јули, просечната цена во дневниот пик во септември била повисока за 65,4%, додека количината била поголема за 19,7%. Во однос на септември 2025 година, пик-цената е повисока за околу 54%, а истргуваната количина за околу 83%.
Ова е важен показател бидејќи покажува дека ценовниот раст во септември не бил само резултат на поголем вкупен обем на тргување. Напротив, токму кога количината во дневниот пик се намалила во однос на август, цената продолжила да расте.
Берзата станува поактивна, но и поскапа
Кога ќе се споредат целите три месеци, промената во однос на 2025 година е значителна. Во третото тримесечје од 2026 година биле истргувани 165 GWh повеќе електрична енергија отколку една година претходно.
Но, паралелно со растот на ликвидноста, пазарот функционирал и со многу повисока просечна цена. Пондерираната квартална цена пораснала за околу 43,7%.
Тоа покажува дека поголемата активност на берзата сама по себе не значи пониски цени. Напротив, во третото тримесечје од 2026 година се случуваат и двете работи истовремено – се тргува со значително поголеми количини, но во услови на поскап регионален пазар.
Најдобар пример е септември. Во однос на август, берзанскиот обем се намалил за 10,3%, но цената пораснала за 10%. Во однос на истиот месец лани, пак, и количината и цената се значително повисоки.
Така, третото тримесечје од 2026 година покажува нова фаза на македонскиот пазар „ден однапред“ – значително поголема берзанска активност, но и многу посилен ценовен сигнал. Август го донесе рекордот по количина, додека септември го донесе највисокото ценовно ниво.
За македонскиот пазар тоа е важна комбинација и за периодот што следи, особено затоа што со влегувањето во есенските и зимските месеци производниот микс, побарувачката и регионалните услови дополнително се менуваат.
Енергетика 24
