Со забрзаното ширење на ветерната енергија во Европа, сè поголемо внимание се посветува на прашањето што се случува со старите ветерни турбини и нивните лопатки по завршувањето на работниот век. Шведската енергетска компанија Vattenfall развива различни решенија за повторна употреба на компонентите, од мали куќи и фасади до скии.
Европа е на пат кон рекордна година за ветерната енергија, со 8,8 GW новоинсталиран капацитет во првата половина од 2026 година, што е за 30% повеќе во однос на истиот период минатата година, според WindEurope.
Сепак, со секоја нова генерација турбини се зголемува и бројот на постари постројки кои доаѓаат до крајот на својот работен век. До 90% од масата на една ветерна турбина ја сочинуваат материјали како челик, бакар, алуминиум и бетон, кои релативно лесно можат да се рециклираат. Поголем проблем претставуваат лопатките, изработени главно од композитни материјали.
„Одвојувањето на композитните материјали од смолата бара специјализирани процеси, кои често вклучуваат високи температури или други енергетски интензивни методи“, вели Ева Јулиус-Филип, директорка за животна средина и одржливост во Vattenfall Wind, за Euronews.
Според неа, ваквите процеси во одредени случаи можат да влијаат врз квалитетот и вредноста на добиените материјали, што го отежнува рециклирањето во големи размери.
Vattenfall, која од 2021 година применува забрана за депонирање на лопатки, облоги на машинските куќишта и носни конуси, експериментира со нивна повторна употреба.
Еден од примерите е мала куќа создадена од поранешна облога на машинското куќиште на ветерна турбина. Компонентата, долга 10 метри, широка четири и висока три метри, некогаш била поставена на ветерна турбина во Австрија. Денес е претворена во компактно живеалиште со кујна, бања и простор за живеење, опремено со топлинска пумпа, соларни панели и соларен бојлер.
И старите лопатки добиваат нови намени. 57 лопатки од деактивираната копнена ветерна електрана Nørre Økse Sø во Данска, по нивното повлекување од употреба во 2023 година, биле искористени како дел од фасадата на повеќекатна гаража во шведскиот град Лунд.
Други проекти истражуваат употреба на делови од лопатките за носачи на соларни панели, а материјалите од нив се користат и за производство на скии.
Во еден од проектите, Vattenfall со норвешката компанија за рециклирање Gjenkraft и производителот на скии EVI Ski користеле стаклени и јаглеродни влакна од стари ветерни лопатки за производство на нови скии.
Сепак, ваквите решенија засега не можат да го решат проблемот во голем обем. „Проектите како Tiny House, проектите со лопатки како градежен материјал и рециклираните скии сè уште не се решение за големи размери, но тие треба да ни помогнат да стекнеме искуство, да развиеме нови примени и да го стимулираме пазарот за циркуларни решенија“, вели Јулиус-Филип.
Лопатките можат да бидат долги од 50 до 100 метри и се проектирани да издржат до 25 години во тешки временски услови. Токму нивната издржливост е една од причините поради кои нивното рециклирање е сложено.
Тие се составени од повеќе слоеви на стаклени и јаглеродни влакна, епоксидна смола, дрво, метали и различни полнила, кои се цврсто споени. Vattenfall користи механички процеси со кои материјалот од лопатките се претвора во композитни снегулки или полнила за нови производи, додека со пиролиза се издвојуваат влакна и други секундарни материјали.
Компанијата има цел до 2030 година да постигне целосна циркуларност за овие композитни материјали, преку повторна употреба, пренамена, обновување и рециклирање.
Дополнителен проблем е што старите лопатки не се појавуваат на пазарот во стабилен и предвидлив обем, што го отежнува економското зголемување на капацитетите за рециклирање.
Со оглед дека првата генерација на големи европски ветерни паркови во следните години ќе почне масовно да излегува од употреба, потребата од решенија што можат да се применуваат во голем обем, со ниски трошоци и мала потрошувачка на енергија, ќе станува сè поголема.
Во Европската Унија засега нема општа забрана за депонирање на деактивирани ветерни лопатки. Такви национални обврски имаат Австрија, Финска, Германија и Холандија, додека WindEurope бара ваквата практика да стане задолжителна во сите земји членки.
Истовремено, производителите почнуваат да ги земаат предвид и крајот на животниот век на турбините уште при нивниот дизајн. Siemens Gamesa, на пример, разви RecyclableBlades, кои се користат во ветерниот парк Hollandse Kust Zuid во Холандија.
Лопатките користат посебна смола што може да се раствори во раствор со ниска температура и умерена киселост. На тој начин смолата се одвојува од стаклените и јаглеродните влакна, пластиката, дрвото и металот, без значително нарушување на нивните својства.
За Vattenfall, иднината на ветерната енергија затоа не е само во изградбата на нови и поголеми турбини, туку и во создавањето систем во кој материјалите од старите постројки повторно ќе влезат во економскиот циклус.
Извор: Euronews.com
