Во контекст на енергетската транзиција и зголемената потреба за диверзификација на изворите на енергија, производството на електрична енергија од повластените производители од обновливи извори во првиот квартал од 2026 година претставува релевантен показател за нивната реална улога во електроенергетскиот систем. Овој период овозможува јасен увид во степенот на искористеност на обновливите ресурси, нивната сезонска зависност, но и нивниот придонес кон стабилноста и флексибилноста на системот.
Табела: Производство од повластени производители (ОИЕ), Q1 2026
| Месец 2026 | Вкупно производство (MWh) | Мали хидро (MWh) | Фотоволтаици (MWh) | Ветер (MWh) | Биогас/биомаса (MWh) | Учество (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Јануари | 49.427 | 30.141 | 601 | 16.995 | 1.690 | 7,01% |
| Февруари | 55.667 | 36.954 | 888 | 16.245 | 1.580 | 10,20% |
| Март | 46.028 | 28.650 | 1.511 | 14.168 | 1.699 | 7,94% |
Анализата покажува дека производството се движи во рамки на очекуваните сезонски обрасци. Во јануари се реализира производство од 49.427 MWh, со учество од 7,01% во вкупниот електроенергетски биланс. Овој резултат е доминантно детерминиран од малите хидроцентрали и ветерните електрани, кои во зимски услови обезбедуваат најголем дел од производството, благодарение на поволните хидролошки услови и зголемената ветровна активност.
Во февруари се бележи највисоко ниво на производство во рамки на кварталот – 55.667 MWh, со учество од 10,20%. Овој месец претставува пример за оптимална искористеност на обновливите ресурси, при што особено се истакнува зголеменото производство од хидроенергијата, поттикнато од повисоки водостоји, како и стабилниот и континуиран придонес на ветерните електрани. Ваквата комбинација резултира со највисоко учество на обновливите извори во вкупниот биланс во текот на кварталот.
Со влезот во март се забележува намалување на производството на 46.028 MWh (7,94%), што претставува очекувано сезонско прилагодување во период на транзиција кон пролет. Сепак, и покрај ова намалување, не се забележуваат значајни структурни промени, хидроенергијата останува доминантна, ветерната енергија задржува стабилен удел, додека фотоволтаичните системи започнуваат да добиваат на значење со зголемувањето на сончевата инсолација.
Вкупното производство од 151.122 MWh во првиот квартал јасно укажува дека обновливите извори веќе претставуваат значаен сегмент од електроенергетскиот систем на Македонија. Нивниот придонес не се гледа само во количината на произведена енергија, туку и во нивната способност да придонесат кон поголема флексибилност, диверзификација и намалување на зависноста од конвенционалните извори.
Дополнително, трендовите во структурата на производството укажуваат на неколку важни развојни насоки. Малите хидроцентрали и понатаму се носечки столб на производството, што ја потврдува нивната чувствителност на хидролошките услови, но и нивниот капацитет за значително учество во системот. Ветерните електрани, од друга страна, обезбедуваат релативно стабилен и предвидлив извор на енергија, што е особено важно за балансирање на системот. Фотоволтаичните капацитети, иако сè уште со помал удел, покажуваат јасен тренд на раст, што укажува на нивниот потенцијал во наредниот период, особено во пролетно-летната сезона.
Табела: Производство од повластени производители (ОИЕ), Q1 2025 vs Q1 2026
| Месец | 2025 (MWh) | 2026 (MWh) | Разлика (MWh) | Промена (%) |
|---|---|---|---|---|
| Јануари | 33.822 | 49.427 | +15.605 | +46,1% |
| Февруари | 29.422 | 55.667 | +26.245 | +89,2% |
| Март | 46.903 | 46.028 | -875 | -1,9% |
| Вкупно Q1 | 110.147 | 151.122 | +40.975 | +37,2% |
Во споредба со првиот квартал од 2025 година, се забележува значително подобрување на перформансите на обновливите извори. Вкупното производство е зголемено од 110.147 MWh на 151.122 MWh, што претставува раст од околу 37%. Овој пораст не е резултат само на еден фактор, туку на комбинација од поповолни природни услови, подобрена оперативна подготвеност и евентуално проширување на инсталираните капацитети.
Особено впечатлив е растот во февруари, кога производството во 2026 година е речиси двојно повисоко во однос на истиот месец од претходната година. Овој податок јасно укажува на значителното влијание на хидролошките услови, но и на способноста на системот да ги искористи овие услови на ефикасен начин. Во јануари се забележува умерен раст, додека во март производството е речиси изедначено, што укажува на стабилизирање на сезонските фактори и конзистентност во производството.
Покрај апсолутниот раст, значајно е и зголемувањето на учеството на обновливите извори во вкупниот електроенергетски биланс – од 4,51%–7,75% во 2025 година на 7,01%–10,20% во 2026 година. Ова укажува на постепено, но сигурно јакнење на нивната позиција во системот и поголема интеграција во секојдневното функционирање на електроенергетската мрежа.
Клучни констатации:
- Производството од обновливи извори покажува јасно изразена сезонска зависност, со највисоки вредности во периоди на поволни хидролошки и ветровни услови.
- Малите хидроцентрали остануваат најзначаен извор, но нивната варијабилност укажува на потреба од дополнителна диверзификација.
- Ветерните електрани обезбедуваат стабилен и системски важен придонес, особено во зимските месеци.
- Фотоволтаиците, иако со релативно мал удел, бележат раст и претставуваат клучен потенцијал за идниот развој.
- Забележан е значителен годишен раст на производството, што укажува на подобра искористеност на ресурсите и капацитетите.
- Учество на обновливите извори во билансот континуирано расте, што е индикатор за нивна засилена интеграција.
- Системот покажува способност да апсорбира поголеми количини на енергија од варијабилни извори без нарушување на стабилноста.
Сумирано, првиот квартал од 2026 година јасно демонстрира дека обновливите извори на енергија преминуваат во фаза на зрела интеграција во електроенергетскиот систем. И покрај нивната природна варијабилност, тие покажуваат зголемена продуктивност, подобрена предвидливост и сè поголема системска вредност. Растот на производството и учеството во билансот не само што ја потврдува нивната релевантност, туку и укажува на потенцијалот за понатамошно зголемување на нивната улога.
Во иднина, одржувањето на овој тренд ќе зависи од неколку клучни фактори: континуирани инвестиции во нови капацитети, подобрување на инфраструктурата за пренос и балансирање, како и унапредување на системите за прогнозирање и управување. Доколку овие предуслови се исполнат, обновливите извори имаат потенцијал да станат еден од главните носители на одржлив, сигурен и економски ефикасен електроенергетски систем во Македонија.
Енергетика 24
