Договорот меѓу Вашингтон и Москва доаѓа во услови на раст на цените на горивата и само неколку недели пред ноемвриските избори за американскиот Конгрес. Зеленски го оцени потегот како помош за финансирање на руската војна против Украина.
Американскиот претседател Доналд Трамп соопшти дека постигнал договор со рускиот претседател Владимир Путин за Русија да испорача вкупно 4,8 милиони тони дизел на светскиот пазар, во обид да се ублажи недостигот од гориво и да се намали притисокот врз цените. Одлуката предизвика остра реакција од Киев, кој предупредува дека дополнителните приходи од руската енергетика би можеле да помогнат во финансирањето на војната против Украина.
Според Трамп, Русија веднаш ќе испорача 300.000 тони дизел, а во ноември уште 500.000 тони. Следната испорака од еден милион тони би требало да следува потоа, додека преостанатите три милиони тони ќе зависат од состојбата на руските рафинерии.
„Со нашата целосна контрола врз Ормускиот Теснец и оваа голема најава за руската енергија, цените на дизелот за Американците, но и за целиот свет, ќе паѓаат брзо и во рекорден обем“, напиша Трамп на социјалната мрежа Truth Social.
Кремљ го потврди договорот. Во соопштение објавено на Телеграм се пренесува изјавата на Путин дека очекува договорот позитивно да влијае врз светската економија.
Сепак, не е извесно колку најавените количества ќе помогнат во ублажувањето на недостигот. Аналитичарите предупредуваат дека испораките можеби нема да бидат доволни за да се надмине глобалниот недостиг на дизел, чија цена расте под влијание на војните на Блискиот Исток и во Украина, оштетувањето на енергетската инфраструктура и ограничената понуда.
Дизелот е клучно гориво за транспортот, индустријата и земјоделството, па неговото поскапување ги зголемува трошоците за производство и превоз, со можни последици и врз цените на храната и другите стоки.
Во САД, малопродажната цена на дизелот достигнала рекордни 6,53 долари за галон во последните недели, што создава дополнителен притисок врз земјоделците и транспортните компании. Поскапувањето доаѓа во чувствителен политички период за администрацијата на Трамп, пред изборите за Конгресот во ноември.
По објавувањето на договорот, големопродажната цена на дизелот за испорака во пристаништето во Њујорк паднала за околу 4,5%, на 4,67 долари за галон. Сепак, реакцијата на пазарот засега не е доволна за да се заклучи дека ќе следува трајно поевтинување.
Вашингтон веќе презеде низа мерки за ограничување на растот на цените на горивата. Меѓу нив се притисокот врз европските сојузници да ослободат дополнителни резерви, барањето Украина да ги запре нападите врз руските рафинерии и ублажувањето на ограничувањата за користење дизел со даночни поволности на јавните патишта.
Русија е значаен снабдувач на светскиот пазар на дизел, но годинава го прекина извозот откако украинските напади врз нејзината енергетска инфраструктура го ограничија производството и снабдувањето. Забраната за извоз требаше да важи до крајот на октомври.
Американското Министерство за финансии соопшти дека Канцеларијата за контрола на странски средства веднаш ќе издаде привремена општа лиценца со која ќе се овозможи испорака на руски дизел на светскиот пазар. Овој потег е важен за практичната реализација на договорот, бидејќи американските санкции го ограничуваат работењето со руски субјекти и енергетски производи.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски остро реагираше на договорот, оценувајќи дека тој би можел да ѝ донесе финансиска корист на Москва без да придонесе за мир.
„Подароците за Путин нема да донесат мир ниту каква било корист за цивилизираниот свет“, изјави Зеленски по средбата со делегација на американски конгресмени во Киев. Подоцна го нарече потегот „слаба одлука“, со образложение дека дополнителните приходи би можеле да ја поддржат руската воена кампања и да го охрабрат Путин.
Висок украински функционер, пак, најави дека Киев ќе продолжи со нападите со беспилотни летала врз руските енергетски објекти. „Ќе ги палиме руските рафинерии“, изјави функционерот.
Договорот се одвива во услови на поширока неизвесност на нафтените пазари. Американската референтна нафта WTI ја заврши трговијата пред објавувањето на договорот со раст од 0,4%, на 91,85 долари за барел, додека Брент, чија трговија заврши по објавата, поскапе за 0,4%, на 104,72 долари за барел.
Иако најавените руски испораки би можеле да донесат дополнителни количества дизел на пазарот, нивното влијание ќе зависи од реализацијата на договорот, состојбата во руските рафинерии и развојот на конфликтите што го нарушуваат снабдувањето. Засега, договорот претставува обид да се ублажи притисокот врз пазарот, но не и гаранција за брзо и трајно намалување на цените.
Извор: Financial Times
