Плановите за претворање на Грција во главна ЛНГ-порта за Централна и Југоисточна Европа може да се судрат со послаба побарувачка и поевтини конкурентски рути, покажува нова анализа на The Green Tank.
Амбициозниот план за транспорт на гас од грчките ЛНГ-терминали кон Централна и Југоисточна Европа се соочува со сè поголемо прашање околу неговата економска оправданост, бидејќи прогнозите за потрошувачката укажуваат на пад на побарувачката, додека алтернативните европски рути остануваат поевтини.
Анализата Vertical Corridor: Gas Demand and Economic Viability, објавена во септември од грчкиот тинк-тенк The Green Tank, оценува дека дури и во сценарио со релативно висока потрошувачка на гас, најголем дел од дополнително планираната ЛНГ-инфраструктура во Грција нема да биде неопходна за покривање на потребите на земјите долж Вертикалниот коридор.
Вертикалниот коридор треба да ги поврзе гасните системи на Грција, Бугарија, Романија, Унгарија, Словачка, Молдавија, Украина, Македонија и Србија, овозможувајќи гасот што влегува преку Грција да се движи кон север. Проектот доби нов геополитички импулс по одлуката на Европската Унија постепено да го прекине увозот на руски гас до 2027 година и по засилените напори американскиот ЛНГ да заземе поголем удел на европскиот пазар.
Сепак, бројките во извештајот покажуваат значително поинаква слика од онаа врз која се темелат дел од инфраструктурните планови.
Грција во моментов располага со два оперативни ЛНГ-терминали, Ревитуса и Александруполис, со комбиниран годишен капацитет за регасификација од околу 164,3 TWh. Дополнително се разгледуваат уште четири пловечки ЛНГ-терминали, меѓу кои проекти во Тракија, Коринт, Солун и Волос.
Според The Green Tank, дури и во сценарио во кое земјите долж коридорот задржуваат висока зависност од гас и целиот недостиг по прекинот на рускиот увоз се покрива преку Грција, само еден од четирите нови терминали би бил доволен. Во сценариото со побрза декарбонизација, базирано на националните енергетски и климатски планови, не би бил потребен ниту еден нов терминал.
Притисокот врз економската логика на проектот дополнително го зголемуваат трошоците за транспорт.
За испорака на гас од Грција до Украина преку Вертикалниот коридор, анализата пресметува транзитни трошоци од околу 11,2 до 13,1 евра за MWh. За споредба, рутата од Полска чини околу 3,2 евра за MWh, додека транспортот преку ЛНГ-терминалот Крк во Хрватска е проценет на околу 8,9 евра. Рутите преку Германија и Литванија исто така се поевтини.
Слична е ситуацијата и со Унгарија, која според анализата останува еден од најголемите потенцијални пазари за гас во регионот. Транспортот од Грција преку Вертикалниот коридор би чинел приближно 7,6 до 9,5 евра за MWh, во споредба со околу 5,3 евра преку Австрија и 5,6 евра преку Хрватска.
Разликата е значајна бидејќи транзитните трошоци директно влијаат врз крајната цена на гасот. При индикативна цена на ЛНГ од 45 евра за MWh, трошокот за транспорт преку Вертикалниот коридор може да претставува околу една четвртина од вкупната цена на испораката кон Украина, според проценките во извештајот.
Македонија добива нова рута, но и нова економска пресметка
За Македонија, Вертикалниот коридор има директно стратешко значење. Во мај 2026 година, Грција, Македонија, Србија и Бугарија се договорија коридорот да се прошири кон Западен Балкан преку интерконекторот Грција–Македонија, кој е во изградба, а потоа и преку планираната гасна врска меѓу Македонија и Србија. НОМАГАС е вклучен меѓу операторите на пошироката мрежа.
Извештајот ги разгледува Македонија и Србија заедно и претпоставува годишни потреби за увоз од околу 1 до 2,8 милијарди кубни метри, зависно од сценариото. Пониската вредност се совпаѓа со првично планираниот капацитет на интерконекторот Грција–Македонија, додека повисокиот обем би барал дополнителни надградби на грчкиот транспортен систем.
За Македонија, новата врска отвора можност за диверзификација на снабдувањето и директен пристап до ЛНГ преку Грција, што може да ја намали зависноста од ограничен број влезни правци. Но економската корист ќе зависи од нешто многу попрактично: колку гас навистина ќе троши земјата во наредните две децении и по која цена ќе може да го добие.
Тоа станува особено важно ако електрификацијата, обновливите извори и енергетската ефикасност ја намалат долгорочната употреба на гас. Во такво сценарио, инфраструктура изградена денес за многу поголеми количини би можела да остане недоволно искористена.
The Green Tank токму тука го гледа најголемиот ризик за целиот проект. Ако побарувачката се намалува побрзо од очекуваното, а конкурентските правци останат поевтини, инвестициите во нови терминали и гасоводи би можеле да создадат инфраструктура со ниска искористеност, додека дел од трошокот за нејзино финансирање на крајот би можел да се пренесе врз потрошувачите.
Вертикалниот коридор затоа сè повеќе се наоѓа помеѓу две различни логики: геополитичката потреба Европа да има повеќе извори и рути за снабдување и економската реалност дека регионот можеби ќе бара помалку гас отколку што новата инфраструктура е дизајнирана да пренесува.
Извор: Thegreentank.gr
