Светот до крајот на 2025 година достигна 5,15 TW инсталиран капацитет од обновливи извори, но темпото на изградба мора значително да се забрза за да се постигне глобалната цел за тројно зголемување на обновливите капацитети до 2030 година.
Во 2025 година беа додадени рекордни 693 GW нови капацитети, но во следните пет години просечно годишно треба да се инсталираат околу 1.200 GW за светот да се приближи до целта од 11,2 TW до 2030 година.
Ова го покажува новиот извештај „Исполнување на консензусот од ОАЕ“, подготвен од Меѓународната агенција за обновлива енергија (ИРЕНА), претседателството на COP31 на Турција и Global Renewables Alliance.
Извештајот предупредува дека, и покрај рекордниот раст, остануваат сериозни пречки поврзани со инвестициите, електроенергетските мрежи и електрификацијата.
Еден од најголемите предизвици е мрежната инфраструктура. Според проценките, во периодот од 2026 до 2030 година ќе бидат потребни речиси 1.000 милијарди долари годишно за модернизација и проширување на електроенергетските мрежи – повеќе од двојно во однос на нивото од 2025 година.
Паралелно со изградбата на нови соларни и ветерни централи, извештајот повикува на побрзо воведување батериски системи, складирање и други технологии за флексибилност. Комбинацијата на соларна и ветерна енергија со складирање се издвојува како начин за обезбедување електрична енергија и во периодите кога производството од обновливи извори е променливо.
Особено брзо се намалуваат трошоците за складирање. Цената на батериските системи паднала за 30% во периодот 2024–2025 година, а во споредба со 2010 година е пониска за 95%.
Како резултат на тоа, моделот на соларни централи комбинирани со батерии за обезбедување електрична енергија во текот на целиот ден станува сè почест. Таквите системи сочинувале околу една четвртина од големите соларни централи пуштени во работа во светот во 2025 година.
Соларната енергија продолжува да биде главниот двигател на растот. ИРЕНА оценува дека просечниот годишен раст на новите соларни капацитети до 2030 година треба да биде двојно поголем од нивото од 2025 година.
До 2030 година, соларните и ветерните централи заедно би можеле да го надминат вкупниот инсталиран капацитет на електроцентралите на фосилни горива и да достигнат околу 62% од вкупниот светски производствен капацитет, наспроти 35% во 2025 година.
Истовремено, светот заостанува и во подобрувањето на енергетската ефикасност. Енергетскиот интензитет во 2025 година се подобрил за околу 2%, што е двојно помалку од потребното темпо од 4% годишно за да се постигне целта од консензусот на ОАЕ.
„Обновливите извори сè уште можат да го намалат јазот до 2030 година, но енергетската ефикасност заостанува, побарувачката за електрична енергија расте побрзо од очекуваното, а мрежната инфраструктура не го следи темпото на изградба на обновливи капацитети“, изјави генералниот директор на ИРЕНА, Франческо Ла Камера.
Според него, потребно е побрзо зголемување на производството од обновливи извори, модернизација на мрежите, складирање и поголема флексибилност на електроенергетските системи.
Електрификацијата е уште еден клучен дел од планот. Со зголемувањето на производството на чиста електрична енергија, поголемата употреба на електрична енергија во транспортот, индустријата и зградите може истовремено да ја зголеми енергетската ефикасност и да ги намали емисиите.
Претседателството на COP31 најавува дека на конференцијата во Анталија ќе биде промовирана цел од 35% од финалната потрошувачка на енергија да биде покриена со електрична енергија до 2035 година.
Извештајот предупредува и дека вештачката интелигенција и дигитализацијата можат да имаат сè поголема улога во управувањето со растечката побарувачка за електрична енергија. Подобро усогласување на производството и потрошувачката, попаметно управување со мрежите и користење на складирањето се посочуваат како дел од решението.
Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, оцени дека рекордите во обновливата енергија се соборуваат од година во година, но предупреди дека транзицијата мора да се забрза преку надминување на инфраструктурните и финансиските ограничувања.
Извештајот е трет по ред преглед на напредокот кон целите договорени во рамките на „Консензусот од ОАЕ“ на COP28, тројно зголемување на капацитетот од обновливи извори и двојно зголемување на темпото на подобрување на енергетската ефикасност до 2030 година.
Извор: IRENA.org
