Лефкозија. 13 мај 2026 – Европската Унија мора побрзо да ја зајакне својата енергетска безбедност, да инвестира во складирање енергија и да ја намали зависноста од увезени фосилни горива, порачаа министрите за енергетика на земјите членки на неформалниот состанок одржан во Лефкозија, во време кога геополитичките тензии и нестабилните пазари повторно ја отвораат дебатата за ранливоста на европскиот енергетски систем.
Средбата, организирана под претседателство на Кипар со Советот на ЕУ, ги собра министрите од земјите членки, претставници на Европската асоцијација за слободна трговија, како и делегации од Украина и Молдавија. На состанокот присуствуваше и европскиот комесар за енергија Ден Јоргенсен.
Кипарскиот министер за енергетика Мајкл Дамијанос изјави дека Европа повеќе не може да ја гради својата енергетска политика исклучиво врз принципот на најниска цена, туку мора да се фокусира на сигурноста и отпорноста на системот.
„Енергетската безбедност, посилната координација меѓу земјите членки и доверливите партнерства се неопходни за иднината на Европа. Ако сакаме вистинска Енергетска унија, мора да го забрзаме развојот на складиштата за енергија, да инвестираме во чиста и домашно произведена енергија и да обезбедиме безбедноста, достапноста и одржливоста да одат рака под рака“, рече Дамијанос.
Во воведното обраќање, комесарот Јоргенсен предупреди дека актуелната геополитичка нестабилност повторно ја покажува зависноста на Европа од увезени фосилни горива и потребата од побрза транзиција кон обновливи извори и домашно производство на енергија. Според него, ЕУ мора паралелно да инвестира и во енергетска безбедност и во декарбонизација.
Министрите оценија дека и покрај напредокот во обновливите извори, случувањата на Блискиот Исток продолжуваат директно да влијаат врз цените на енергенсите во Европа. Новите ценовни скокови, според нив, повторно ги изложуваат домаќинствата и енергетски интензивните индустрии на сериозен притисок и ја потврдуваат потребата од поголема отпорност на европскиот енергетски систем.
Една од главните теми беше складирањето енергија, кое министрите го оценија како клучен елемент за стабилноста на европската електроенергетска мрежа. Со забрзаното ширење на обновливите извори како сончевата и ветерната енергија, складирањето станува неопходно за балансирање на системот и за сигурноста на снабдувањето.
Министрите предупредија дека Европа ќе мора значително да ги зголеми инвестициите во батериски системи, пумпни хидроцентрали и други технологии за складирање за да го затвори очекуваниот инвестициски јаз во следната деценија. Беше побарано и отстранување на регулаторните и пазарните бариери што го забавуваат развојот на ваквите проекти, како и јакнење на европските синџири за снабдување со стратешки компоненти.
На работниот ручек министрите разговараа и за идната улога на природниот гас во европскиот енергетски микс по 2030 година. Претставници на европските регулатори и на Источно-медитеранскиот гасен форум нагласија дека природниот гас и ЛНГ ќе останат важни за стабилноста на системот во периодот на транзиција, особено поради потребата од сигурно снабдување и флексибилност на мрежата.
Во дискусијата беше посочено и дека постојната гасна инфраструктура би можела постепено да се адаптира за транспорт на водород, што би ѝ овозможило на Европа полесно да ја развива идната водородна економија без целосна изградба на нови системи од почеток.
Министрите нагласија дека подобрата инфраструктурна поврзаност меѓу земјите членки, вклучително и со земјите без директен пристап до морски енергетски коридори, ќе биде клучна за создавање поинтегриран, пофлексибилен и поотпорен европски енергетски пазар.
Состанокот во Лефкозија доаѓа во период кога Европската Унија сè повеќе ја редефинира енергетската политика низ призмата на безбедноста и геополитиката, а не само преку климатските цели и цената на енергијата.
Извор: Cyprus-presidency.consilium.europa.eu
