Рекордното производство на соларна електрична енергија одигра клучна улога во стабилизирањето на европските електроенергетски системи за време на топлотните бранови во јуни и јули, кога високите температури истовремено ја зголемија потрошувачката и го ограничија производството од нуклеарните, гасните, јагленовите и хидроелектраните, покажува најновиот извештај на енергетскиот тинк-тенк „Ембер“.
Последователните топлотни бранови во повеќе делови од Европа донесоа температури над 40 Целзиусови степени, што предизвика нагло зголемување на употребата на клима-уреди. Според анализата, дневната потрошувачка на електрична енергија во периодите на најголеми горештини била повисока за 28% во Италија, 23% во Унгарија, 14% во Франција и 13% во Шпанија, во споредба со периодот од 13 до 19 јуни, кога температурите биле поблиску до сезонскиот просек.
Истовремено, екстремната жештина и продолжената суша го намалиле расположливото производство на електрична енергија. Термоелектраните и нуклеарните централи зависат од вода за ладење, поради што високите температури на реките и ниските водостои во делови од Европа довеле до ограничување на нивната работа.
Во Унгарија и Романија, рекордно нискиот водостој на Дунав значително го намалил производството на единствените нуклеарни централи во двете земји, кои вообичаено обезбедуваат околу 40, односно 15% од нивното производство на електрична енергија. Во Франција, пак, на 12 јули биле недостапни најмногу 29 GW или 43% од нуклеарниот капацитет, иако дел од прекините биле поврзани со планирано одржување и други причини.
Проблеми имало и кај производството од гас и јаглен. Во Велика Британија пет гасни електрани пријавиле намалување на производството за време на рекордните јунски температури, со што расположливата моќност била намалена за 2,5 GW. Во Полска, нискиот водостој на Висла го ограничил снабдувањето со вода за ладење и довел до намалување на производството во јагленовите електрани Козиенице и Поланец за околу 1,3 GW. Нискиот водостој на Дунав го принудил и српскиот комплекс „Костолац“ да го намали производството на електрична енергија од јаглен.
Сушата силно го погодила и хидроенергетскиот сектор. Производството од хидроелектраните во Европската Унија во мај, јуни и јули било на најниско ниво во најмалку една деценија. Во јули, седум од осумте најголеми производители на хидроенергија во ЕУ, кои заедно обезбедуваат повеќе од 90 проценти од вкупното производство од овој извор, произвеле помалку електрична енергија од петгодишниот просек.
Фотоволтаиците обезбедија четвртина од струјата во ЕУ
Во вакви услови, соларната енергија се покажала како главен стабилизирачки фактор. Според „Ембер“, сончевите електрани биле единствениот голем извор на електрична енергија што остварил подобри резултати од вообичаеното за време на топлотните бранови.
Во јуни и јули соларните електрани за првпат обезбедиле 25% од вкупното производство на електрична енергија во ЕУ во два последователни месеци. Производството достигнало рекордни 52 TWh во јуни и 55 TWh во јули. За време на топлотните бранови, просечното дневно соларно производство било за 17% повисоко во Франција и Унгарија и за пет проценти повисоко во Шпанија во однос на останатите денови во двата месеца.
Предноста на соларната енергија не била само во поголемото производство, туку и во времето кога таа е достапна. Најголемото производство од сонце во текот на денот во голема мера се совпаднало со зголемената побарувачка за електрична енергија за климатизација. „Ембер“ проценува дека за време на јунскиот топлотен бран типичен домашен соларен систем во Велика Британија можел да произведе доволно електрична енергија за работа на просечен домашен клима-уред во период од пет часа.
Цените нагло растеа по зајдисонце
Слабоста на европскиот електроенергетски систем, сепак, станувала особено видлива во вечерните часови, кога производството од соларните електрани опаѓало, а побарувачката поради високите температури останувала висока.
Во периодот на топлотните бранови кон крајот на јуни и почетокот на јули, просечните дневни цени на електричната енергија биле 119% повисоки во Унгарија, 44% во Франција, 13% во Италија и 7% во Шпанија во однос на споредливите денови од претходната недела.
На 24 јуни цените на пазарот „ден однапред“ достигнале 313 евра за MWh во Франција и 285 евра за MWh во Италија, што за Италија било највисоко ниво од зимата 2022/23 година. Во Унгарија цената на 30 јуни надминала 900 евра за MWh, највисоко ниво од септември 2024 година.
Во Шпанија цените во јуни достигнале 177 евра за MWh, а со засилувањето на горештините во јули, на 23 јули надминале 250 евра за MWh за првпат од 2022 година.
Според анализата, ваквите ценовни скокови се резултат на комбинацијата од висока побарувачка, ограничено производство и поголемо потпирање на гасните електрани во раните вечерни часови, кога производството од соларните централи нагло се намалува, додека потрошувачката останува висока.
Батериите како следен чекор
„Ембер“ оценува дека екстремните ценовни осцилации покажуваат дека на европскиот електроенергетски систем му е потребна значително поголема флексибилност, особено имајќи предвид дека топлотните бранови стануваат почести.
Меѓу решенијата се наведуваат батериското складирање на електрична енергија, управувањето со побарувачката и посилното интерконективно поврзување меѓу државите и регионите. Батериите би овозможиле евтината соларна електрична енергија произведена во текот на денот да се користи во вечерните часови, кога побарувачката за ладење сè уште е висока, а производството од сонце веќе опаѓа.
Според авторот на извештајот и висок енергетски аналитичар во „Ембер“, Крис Рослоу, соларната енергија веќе носи голем дел од товарот за време на топлотните бранови, но вистинскиот предизвик започнува по зајдисонце. Поголемите капацитети за складирање, според него, можат да ја пренесат евтината електрична енергија произведена во текот на денот во вечерните часови и да ја намалат зависноста од поскапото термално производство.
Извор: Ember-energy.org
