Скопје, 10 август 2026 – Македонија интензивно го трансформира енергетскиот сектор преку законски и институционални реформи, со цел да изгради модерен, конкурентен, одржлив и отпорен енергетски систем усогласен со европските стандарди, вели министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска во интервју за порталот Emagazin.mk.
Во интервјуто таа посочува дека Европската комисија во својот извештај од 20 мај 2026 година потврдила дека два реформски чекори во енергетскиот сектор се целосно исполнети, воспоставувањето и операционализацијата на структурите за управување со процесот на праведна транзиција и донесувањето на тригодишниот План за реновирање на зградите на централната власт.
Според Божиновска, Министерството ги завршило и активностите за уште две реформи, за кои документацијата е доставена до Европската комисија и е во фаза на верификација. Станува збор за целосното транспонирање на Пакетот за интеграција на пазарот на електрична енергија, согласно правилата на Енергетската заедница, и за постепеното намалување на јавната интервенција во определувањето на цените на електричната енергија.
Во следниот период, како што вели министерката, приоритет ќе биде задржување на динамиката на реформите, од кои дел имаат рок до крајот на 2026 година, а останатите до средината и крајот на 2027 година.
Божиновска нагласува дека реформите се важни не само за европската интеграција, туку и за пристапот до средствата од Планот за раст на Европската Унија за Западен Балкан, кои треба да овозможат нови инвестиции во енергетиката, поголема енергетска сигурност и побрза зелена транзиција.
Паралелно со реформите, Министерството работи на јакнење на домашниот електроенергетски систем. Според Божиновска, акумулациите се на ниво од околу 70 проценти, а во мај домашното производство обезбедило 96,5% од вкупната потрошувачка на електрична енергија.
Во тек е подготовка на нови инвестиции во „Богданци 2“, фотоволтаични проекти во Битола и Осломеј, системи за складирање енергија и нови интерконекции. Целта, посочува Божиновска, е поголемо домашно производство, посилен и пофлексибилен систем и постепено намалување на зависноста од увоз.
Во делот на гасната инфраструктура, министерката најавува дека Македонија во септември официјално ќе се приклучи кон иницијативата „Вертикален гасен коридор“. Таа оценува дека тоа е една од најзначајните стратешки можности за земјата во енергетиката во последните години и можност Македонија да стане важна алка во новата европска енергетска архитектура.
Со приклучувањето, македонскиот гасоводен систем ќе стане дел од транзитот на природен гас и течен природен гас што се движи од Грција преку Бугарија, Романија и Унгарија до Словачка и Молдавија.
Божиновска посочува дека интерконекторот со Грција, со планиран почетен капацитет од 1,5 милијарди кубни метри гас годишно и можност за проширување до близу три милијарди кубни метри, ќе овозможи пристап до дополнителни извори и правци на снабдување, вклучително и до течен природен гас преку грчката инфраструктура.
Паралелно се работи и на интерконекторот со Србија. Според министерката, кога двете врски ќе бидат оперативни, Македонија ќе биде подобро поврзана со регионалните гасни системи и ќе има можност, зависно од договорените капацитети и потребите на пазарот, да учествува и во прекугранични текови.
Двете интерконекции се планирани да бидат подготвени и за транспорт на 100 проценти водород. Во таа насока, со техничка поддршка од Европската Унија е завршена и првата сеопфатна Водородна студија за Македонија, која, според Божиновска, го потврдува потенцијалот на државата постепено да развива водородна економија и да биде дел од идната европска водородна инфраструктура.
Во интервјуто министерката се осврнува и на новиот Закон за користење на енергијата од обновливи извори, кој за првпат како посебен закон ја уредува оваа област.
Законот претставува темел врз кој ќе ја градиме новата македонска енергетика – почиста, поконкурентна, поодржлива и посигурна, вели Божиновска.
Со законот, како што посочува, се создаваат услови за зголемување на домашното производство од обновливи извори, намалување на зависноста од увоз на енергија и фосилни горива, поголема сигурност во снабдувањето и намалување на емисиите на стакленички гасови.
Законот воведува и нови механизми за поддршка на инвестициите, вклучително и двонасочен договор за разлика во цена, а за првпат јасно се уредуваат механизмите за нето-мерење и нето-пресметка. Со тоа, домаќинствата, компаниите и институциите ќе можат полесно да произведуваат електрична енергија од сопствени фотоволтаици.
Предвидена е и правна рамка за формирање граѓански енергетски заедници преку кои граѓаните, општините и компаниите ќе можат заеднички да инвестираат во локални проекти за производство и користење зелена енергија.
Во финална фаза е и операционализацијата на Фондот за енергетска ефикасност. Заедно со Развојната банка на Македонија се финализираат оперативните чекори за негово целосно активирање, а почетниот капитал од 600 милиони денари веќе е наменски распределен.
Во првата фаза, фокусот ќе биде ставен на општините и јавниот сектор, со финансирање проекти за термичка изолација на јавни објекти, замена на неефикасни системи за греење и поставување модерни LED системи за улично осветлување.
Во следната фаза, Фондот треба да се отвори со посебни кредитни линии и грантови за приватниот сектор и домаќинствата.
Божиновска во интервјуто посочува и дека Министерството започнало со воспоставување сеопфатен систем за сајбер безбедност на критичната енергетска инфраструктура, усогласен со европските стандарди и директиви.
Во соработка со домашни и меѓународни експерти се развива Стратегија и систем за сајбер безбедност, со посебен фокус на заштитата на SCADA системите, преносните мрежи и центрите за управување со енергија.
Новите приклучувања на приватни фотонапонски и ветерни централи, според Божиновска, ќе бидат придружени со јасно дефинирани технички и безбедносни стандарди, вклучително и употреба на сертифицирана опрема и софтверски платформи.
Во интервјуто таа се осврнува и на заштитата и промоцијата на македонскиот рубин, како автентично минерално богатство на државата.
По воспоставувањето на институционалната и правната заштита, Министерството преминува кон поактивна промоција и валоризација на рубинот и на целокупното геолошко наследство на Македонија. Со Здружението за промоција на природните науки „Откритие“ е потпишан Меморандум за соработка, а планирани се изложби, научно-популарни настани, предавања, работилници и едукативни програми.
Во просториите на Министерството ќе биде формиран и Центар за промоција на геонаследството, како постојан изложбен и едукативен простор за презентација на минерали, кристали, фосили и други геолошки експонати.
Целта, според Божиновска, е македонскиот рубин да стане препознатлив не само како редок и вреден минерал, туку и како дел од националното геолошко наследство и потенцијал за развој на науката, образованието и геотуризмот.
Енергетика 24
