Европската унија на 18 март ја активираше забраната за увоз на руски природен гас и течен природен гас (ЛНГ) преку краткорочни договори, означувајќи почеток на постепеното целосно прекинување на енергетската зависност од Русија.
Ова е прва фаза од пакетот мерки усвоен во јануари годинава, со кој се предвидува целосно запирање на увозот на руски гас до 2027 година. Според планот, ограничувањата ќе се заоструваат во наредните две години, краткорочните договори ќе бидат укинати во текот на 2026 година, додека долгорочните ќе престанат да важат најдоцна до крајот на 2027 година.
Конкретно, увозот на ЛНГ по краткорочни договори ќе биде забранет од 25 април 2026, додека за гасот преку гасоводи оваа мерка ќе стапи на сила на 17 јуни 2026. Долгорочните договори за ЛНГ ќе бидат укинати од 1 јануари 2027, а за гасоводниот гас најдоцна до 30 септември 2027 година, односно до 1 ноември ако не се исполнат целите за складирање.
Притисок врз цените
Забраната стапува во сила во време на сериозни турбуленции на глобалните енергетски пазари, предизвикани од војната со Иран. Европските лидери беа под притисок да го зголемат увозот на руски гас поради растот на цените, но Брисел ја задржа својата позиција.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лејен, предупреди дека враќањето кон рускиот гас би било „стратешка грешка“, додека директорот на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, оцени дека таков потег би бил и економски и политички погрешен.
Цените на гасот и натаму се високи. Холандскиот TTF индекс за април достигна околу 51 евра за мегават-час, што е за околу 63% повеќе во однос на периодот пред почетокот на кризата на Блискиот Исток.
Влијание врз Балканот
Новите мерки веќе имаат ефект и врз пазарите во Балканскиот регион, кој сè уште делумно се снабдува со руски гас преку Турција. Во Бугарија и Романија е забележан раст на цените на дневните договори, кои повторно се приближуваат до нивото на западноевропските пазари.
Во исто време, физичкиот проток на гас од Турција кон Бугарија е намален, што укажува на постепено намалување на руското присуство на европскиот пазар.
Русија го пренасочува извозот
Москва најави дека дел од количините ЛНГ, кои претходно биле наменети за Европа, ќе ги пренасочи кон азиските пазари. Рускиот претседател Владимир Путин изјави дека земјата ќе ги зголеми испораките кон „сигурни партнери“, посочувајќи ги Словачка и Унгарија како клучни купувачи.
Двете земји остануваат значително зависни од рускиот гас преку гасоводот „Турски тек“.
Во меѓувреме, руската компанија Гаспром соопшти дека нејзините клучни гасни капацитети биле цел на напади, но дека снабдувањето не било прекинато.
ЕУ останува на курсот за целосно енергетско одвојување од Русија, и покрај ценовниот притисок и геополитичките ризици.
Извор: SPglobal.com
