Балканските држави се соочуваат со нов бран на енергетска неизвесност, откако растот на цените на нафтата на светските берзи, поттикнат од зголемените геополитички тензии на Блискиот Исток, почна директно да се одразува врз домашните пазари на горива. Владите во регионот внимателно ја следат ситуацијата и најавуваат различни мерки за да ги ублажат последиците врз граѓаните и економијата.
Најзагрижувачка е состојбата во Црна Гора, каде што здружението на нафтени компании предупреди на можен прекин во снабдувањето со гориво. Според нивните проценки, набавните цени на нафтените деривати на меѓународниот пазар се и до 30% повисоки од максималните малопродажни цени утврдени со владината уредба. Поради тоа, дел од компаниите работат со значителни загуби, што ја доведува во прашање одржливоста на снабдувањето. Во некои медиуми веќе се појавија информации дека одредени бензински пумпи останале без гориво.
Сепак, црногорските власти настојуваат да ја смират јавноста. Министерот за енергетика и рударство Адмир Шахмановиќ изјави дека нема да дојде до недостиг на гориво и дека државата веќе работи на формирање стратешки резерви. Според него, досега се обезбедени околу 45 илјади метрички тони гориво, што би било доволно за околу еден месец доколку се прекине увозот. Во меѓувреме, властите најавуваат и умерено поскапување на горивата во наредните денови.
Слични притисоци се чувствуваат и во Србија, каде што владата подготвува механизми за ублажување на растот на цените. Министерот за финансии Синиша Мали истакна дека земјата располага со доволни резерви на сурова нафта и деривати и дека државата е подготвена да интервенира. Како една од можните мерки се разгледува намалување на акцизите на горивото, со цел да се намали товарот врз граѓаните и компаниите. Властите во Белград нагласуваат дека станува збор за една од најголемите енергетски кризи во последните години, што бара брзи и координирани одговори.
Во Босна и Херцеговина експертите веќе предупредуваат на нов бран поскапувања. Доколку цената на нафтата на светските берзи продолжи да расте, литар дизел би можел да достигне околу 1,5 евра во наредните денови, а во сценарио со барел од 100 долари цената може да се искачи и до речиси два евра. Во Федерацијата БиХ и натаму се применуваат мерки за ограничување на трговските маржи на нафтените деривати, со цел да се заштитат потрошувачите и да се спречат нагли ценовни скокови.
И во Хрватска владата размислува за интервенција. Според најавите, цените на горивата би можеле значително да пораснат веќе од вторник, што би го зголемило трошокот за едно просечно полнење резервоар за околу 12 евра. Владата разгледува повеќе можности, меѓу кои ограничување на цените, намалување на давачките или комбинација од неколку мерки. Малите дистрибутери, пак, апелираат товарот да не падне само врз нивните маржи, туку дел од него да го преземе и државата преку намалување на даноците и надоместоците.
Зголемување на цените се забележува и во Албанија. Во дел од бензинските пумпи во Тирана дизелот веќе достигна цена од 1,90 евра по литар, што претставува пораст во однос на периодот пред почетокот на конфликтите на Блискиот Исток. Албанската Комисија за конкуренција започна засилен мониторинг на пазарот за да спречи можни злоупотреби, ценовни договори или координирани зголемувања од страна на операторите.
Аналитичарите оценуваат дека најголемиот притисок врз регионалните пазари доаѓа од растот на цената на суровата нафта, која на меѓународните берзи се движи околу 90 долари за барел, со можност за дополнително зголемување. Во такви услови, државите од Балканот се обидуваат да најдат баланс помеѓу заштитата на граѓаните и одржувањето на стабилно снабдување со гориво.
Во наредниот период се очекува владите во регионот почесто да интервенираат на пазарот преку даночни олеснувања, ограничување на маржите или формирање дополнителни резерви. Иако моменталната ситуација засега не доведе до сериозни прекини во снабдувањето, растечките цени на енергенсите покажуваат колку е ранлива енергетската стабилност на Балканот во услови на глобални кризи.
Енергетика 24
