Новиот извештај на Регулаторниот одбор на Енергетската заедница, објавен по повод Денот на чиста енергија 26 јануари, покажува дека земјите од Југоисточна и Источна Европа сè повеќе ги усогласуваат своите регулаторни рамки со европските стандарди за поддршка на транзицијата кон обновливи извори на енергија.
Според извештајот, производството од обновливи извори продолжува да расте во земјите договорни страни на Енергетската заедница. Интеграцијата на обновливите извори се препознава како клучна не само за намалување на емисиите на стакленички гасови и забрзување на декарбонизацијата, туку и како предуслов за приклучување кон внатрешниот пазар на електрична енергија на ЕУ пред полноправното членство.
Документот ги анализира главните регулаторни случувања во 2025 година, вклучувајќи трендови во производството од обновливи извори, законодавни измени и напредокот во усогласувањето со Директивата на ЕУ за обновлива енергија, прилагодена за Енергетската заедница. Посебен акцент е ставен на улогата на регулаторните тела во креирањето ефикасни шеми за поддршка, како и на постојаните предизвици поврзани со приклучувањето на мрежа и пристапот до електроенергетските системи.
Извештајот издвојува две клучни регулаторни промени. Првата е јасниот премин од традиционални фид-ин тарифи кон пазарно ориентирани стимулативни механизми, како што се конкурентни аукции, шеми за само-потрошувачка и енергетски заедници, како и воведување обврски за балансирање за производителите од обновливи извори. Овие реформи овозможуваат подлабока интеграција на обновливата енергија во современите електроенергетски пазари.
Втората значајна промена се однесува на развојот на регулаторната рамка за Гаранции за потекло, кои сè повеќе се користат како доказ за обновливото потекло на електричната енергија. За првпат, извештајот содржи посебно поглавје посветено на оваа тема, со анализа на системите за сертификација, управувањето, регистрите и обврските за информирање на снабдувачите. Овие мерки се оценети како клучни за зголемување на транспарентноста, зајакнување на довербата на потрошувачите и развој на функционални пазари за „зелена“ електрична енергија.
Како приоритет е посочена и флексибилноста на електроенергетскиот систем, со оглед на зголеменото учество на обновливите извори и растечките оперативни предизвици за операторите на преносните и дистрибутивните мрежи. Извештајот препорачува зајакнување на регулаторните рамки за агрегација, складирање на енергија, одговор на побарувачката, поедноставени приклучоци и поефикасно управување со мрежите, во согласност со европските добри практики.
Според Извештајот, Македонија бележи највисок раст на инсталиран капацитет од обновливи извори на енергија во рамки на земјите на Енергетската заедница. Во периодот 2023–2024 година, земјата остварила раст од 27% на инсталираните капацитети од обновливи извори, што ја позиционира како лидер во регионот.
Покрај растот на капацитетите, Македонија е меѓу ретките земји што во 2024 година забележале и зголемување на реалното производство на електрична енергија од обновливи извори, со пораст од околу 16–17%, главно поттикнат од нови инвестиции во соларни капацитети.
Извештајот нотира дека земјата применува комбинација од повластени тарифи и пазарни премии за поддршка на обновливите извори, при што аукцискиот модел за соларни електрани веќе е воспоставен. Истовремено, се очекува во текот на 2026 година да биде усвоен новиот Закон за обновливи извори на енергија, со кој Македонија ќе ја заокружи усогласеноста со европската Директива RED II и ќе се овозможи понатамошен развој на пазарно ориентирани модели и флексибилност во електроенергетскиот систем.
Раст на обновливи извори – Западен Балкан (2023–2024)
| Ранг | Земја | Раст на инсталиран капацитет |
|---|---|---|
| 1 | Македонија | +27% |
| 2 | Србија | +21% |
| 3 | Албанија | +10% |
| 4 | Босна и Херцеговина | +5% |
| 5 | Црна Гора | +2% |
| 6 | Косово | +1% |
Извор: Energy-community.org
