Зголемената глобална зависност од една земја за снабдување со критични минерали претставува сериозен ризик за енергетската безбедност и може да доведе до меѓународни тензии уште од 2026 година, предупреди извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), Фатих Бирол, во интервју за агенцијата Анадолу.
Бирол истакна дека една земја контролира меѓу 70 и 80% од пазарот на критични минерали, што го оцени како еден од најголемите ризици за глобалниот енергетски систем. „Златното правило на енергетската безбедност е диверзификацијата. Не е исправно да се зависи од една земја“, рече тој.
Според него, глобалните напори за диверзификација на синџирите на снабдување, надвор од Кина, отвораат можност за Турција, која располага со одредени резерви на критични минерали и има искуство во управување со сложени енергетски сектори. Сепак, Бирол нагласи дека развојот мора да ги земе предвид еколошките и геолошките услови.
Извештајот „Global Critical Minerals Outlook 2025“ на ИЕА покажува дека Кина е водечки рафинер за 19 од 20 стратешки минерали, со просечен пазарен удел од 70%. Во тој контекст, Турција се позиционира како потенцијален производител на минерали со додадена вредност за чистата енергетска економија и има амбиција да стане меѓу петте водечки светски производители на ретки земјени елементи. Локалитетот Бејликова во покраината Ескишехир содржи околу 12,5 милиони тони оксиди на ретки земјени елементи, што го става на второ место во светот, по кинескиот рудник Бајан Обо.
Бирол ја оцени 2025 година како тешка за енергетските пазари, со силно влијание на геополитиката врз цените и снабдувањето. Тој предупреди дека во наредните години може да се појават сериозни проблеми со минерали како бакар, цинк и магнезиум.
Во однос на пазарот на течен природен гас (ЛНГ), Бирол изјави дека тој влегува во нова фаза, со очекуван вишок на понуда и пад на цените. Во следните пет години на пазарот ќе влезат околу 300 милијарди кубни метри нов ЛНГ, што ќе ја зајакне позицијата на земјите увознички, меѓу кои и Турција.
Тој предупреди и дека слабата електроенергетска мрежа станува сериозна пречка за енергетската транзиција, и покрај рекордниот раст на обновливите извори. „Потребно е итно зајакнување и проширување на мрежите, како и обезбедување финансии“, рече Бирол.
Конечно, Бирол ја поздрави улогата на Турција како ко-домаќин на климатскиот самит COP31 во 2026 година заедно со Австралија, оценувајќи дека тоа е можност повторно да се стави климатската агенда во фокусот на глобалните лидери и да се засили гласот на земјите во развој.
Извор: Aa.com.tr
