Цените на електричната енергија и природниот гас за домаќинствата во Европа пораснале побавно од цените на бензинот и дизелот, но поскапувањето на гасот на големо и ниските резерви пред почетокот на зимата отвораат прашања за трошоците за греење во наредните месеци. Според споредбата на „Еуроњуз бизнис“, направена врз основа на податоците за главните градови во Европа, Брисел има највисока цена на електричната енергија, додека Стокхолм убедливо предничи според цената на природниот гас.
Во почетокот на септември 2026 година, цената на електричната енергија за домаќинствата, со вклучени даноци, се движела од 8,4 евроценти за киловат-час во Киев до 41,3 евроценти во Брисел. Просекот за главните градови во Европската Унија изнесувал 27,2 евроценти за киловат-час.
По Брисел, највисоки цени на струјата имале Берлин, со 39,6 евроценти за киловат-час, Даблин со 38,7, Берн со 38,6 и Лондон со 38,3 евроценти. Меѓу поскапите градови биле и Рим, Виена и Прага.
На спротивниот крај се Будимпешта, каде што струјата чинела 10,3 евроценти за киловат-час, Подгорица со 11,3, Белград со 11,6 и Валета со 12,3 евроценти. Цените во Мадрид и Париз биле пониски отколку во Берлин и Рим, но и натаму над просекот за главните градови во ЕУ.
Куповната моќ ја менува сликата
Споредбата изгледа поинаку кога цените ќе се приспособат според стандардите на куповната моќ, со кои се земаат предвид разликите во трошоците за живот меѓу земјите. Според овој показател, Букурешт се искачува на првото место според цената на електричната енергија, додека Осло е најевтин меѓу споредуваните главни градови.
Меѓу петте најголеми европски економии, Рим е најскап според овој показател, а Париз е најевтин. Берлин, Мадрид и Лондон се над просекот за главните градови во ЕУ.
Ова покажува дека номиналната цена во евра не ја одразува целосно тежината на сметките за домаќинствата. Истата цена може да претставува различен товар во зависност од приходите и општото ниво на цените во земјата.
Стокхолм со убедливо најскап гас
Разликите меѓу европските градови се уште поизразени кај природниот гас. Во почетокот на септември, цената за домаќинствата, со вклучени даноци, се движела од 1,5 евроценти за киловат-час во Киев до 34,8 евроценти во Стокхолм. Шведската престолнина значително отскокнува од останатите градови, а Амстердам е втор со 21,2 евроценти. Просекот за главните градови во ЕУ изнесувал 11,9 евроценти за киловат-час.
Меѓу петте најголеми европски економии, Париз имал највисока цена на гасот, од 15,7 евроценти за киловат-час, пред Рим со 15,2 и Берлин со 12,5 евроценти. Мадрид и Лондон биле поевтини, со 10,1 и 10,3 евроценти за киловат-час.
И по приспособувањето според куповната моќ, Стокхолм останува најскап за природен гас. Најниска цена според овој показател има Будимпешта. Во првите пет се и Лисабон, Амстердам, Рим и Софија.
Кај гасот, приспособувањето според куповната моќ особено ја менува позицијата на Софија: од 18. место според номиналната цена, бугарската престолнина се искачува на петтото место. Наспроти тоа, Даблин и Брисел бележат најголем пад на ранг-листата, што укажува дека цените се помал товар кога ќе се земат предвид разликите во куповната моќ.
Цените на гасот на големо се на највисоко ниво во речиси четири години
Иако сметките за домаќинствата досега не го следеле целосно растот на цените на енергетските пазари, притисокот се засилува. Во вторникот, европските фјучерси на гасот на холандскиот пазар ТТФ достигнаа 87,20 евра за мегават-час, највисоко ниво во речиси четири години. Во пресрет на војната со Иран, цената била околу 32 евра за мегават-час.
Конфликтот на Блискиот Исток го наруши транспортот низ Ормускиот Теснец, низ кој вообичаено минува околу една петтина од светската трговија со течен природен гас. Притоа, повисоките цени на гасот може да се пренесат и врз електричната енергија, бидејќи производството во гасните електрани станува поскапо.
Сепак, влијанието врз домаќинствата не е непосредно и не е еднакво во сите земји. Договорите со фиксни цени и владината поддршка можат да го одложат или ублажат пренесувањето на повисоките големопродажни цени врз сметките.
Податоците покажуваат дека од 2 февруари до 1 септември 2026 година цените на гасот за домаќинствата, со вклучени даноци, во главните градови на ЕУ во просек пораснале за 12%, додека струјата поскапела за 4,2%.
Кај електричната енергија, најголем раст во овој период е забележан во Лисабон, каде што цената се зголемила за 22%. Следуваат Амстердам со 17,3%, Мадрид со 15,1% и Рим со 14,9%. Наспроти тоа, во Луксембург цената се намалила за 15,3%, а пад е забележан и во Талин и Хелсинки.
Кај природниот гас, најголем раст имал Талин, каде што цената се зголемила за 59,2% — од 7,8 на 12,4 евроценти за киловат-час. Значително поскапување е забележано и во Брисел, Атина, Берн, Лондон, Рига, Виена, Париз и Берлин.
Европа ја дочекува зимата со помали резерви
Дополнителен ризик претставува нивото на залихите. На 3 октомври европските складишта за гас биле исполнети 72,4%, што е најниско ниво за тој период од годината откако почнале да се водат податоци во 2011 година, според Институтот за економија на енергетиката и финансиска анализа.
Институтот предупредува дека помалите резерви би можеле да ја направат Европа поранлива ако кон крајот на зимата настапи подолг период со многу ниски температури.
За домаќинствата, конечниот износ на сметките ќе зависи од договорената тарифа, од тоа колку брзо повисоките цени на големо ќе се пренесат врз малопродажниот пазар и од потрошувачката за греење. Затоа, септемвриските цени сè уште не мора да го покажуваат целосниот ефект од најновото поскапување на гасот.
Извор: Euronews.com
