Соларната енергија забрзано се шири и во северните делови на Европа, региони кои долго време се сметаа за премногу студени, облачни и со недоволно сончева светлина за големи фотоволтаични проекти.
Падот на цените на соларната опрема, заедно со повисоките цени на електричната енергија, значително ја подобри економската исплатливост на проектите во земјите од Северна Европа. Големи соларни централи денес се градат и во близина на Арктичкиот круг, додека фотоволтаични панели сè почесто се поставуваат во северна Шкотска, па дури и на Фарските Острови, кои важат за едни од најоблачните места во светот.
Според податоците на BloombergNEF, во нордискиот регион во 2025 година за првпат инвеститорите и енергетските компании додале повеќе нови соларни капацитети отколку ветерни. Очекувањата се овој тренд да продолжи и во 2026 година.
Шведска ја достигна првично поставената цел за соларна енергија за 2030 година уште во 2023 година, а сега е блиску и до исполнување на новата, поамбициозна цел. Финска, пак, ја достигна својата цел за крајот на деценијата дури шест години порано.
Прашањето повеќе не е дали соларната енергија функционира толку далеку на север, туку колку ќе изградиме, вели Ворен Кембел, извршен директор на шведскиот соларен инвеститор Alight.
Стотици мегавати нови проекти
Интересот на инвеститорите продолжува да расте. Во северниот дел на Финска, во регионот Лапонија, предложени се најмалку уште 300 мегавати нови соларни капацитети, додека во северна Шведска проекти со вкупна моќност од околу 600 мегавати бараат приклучување на електроенергетската мрежа.
Промената е особено значајна ако се спореди со ситуацијата во јужна Европа. Во Шпанија, огромниот број нови соларни централи во одредени периоди доведува до пад на цените на електричната енергија, што го намалува повратот на инвестициите.
Во нордиските земји, напротив, економската пресметка значително се подобрила. Според Aurora Energy Research, цените на соларните панели и придружната опрема во Европа се намалиле за околу 30% од 2021 година.
Во исто време, повисоките цени на електричната енергија ја зголемија атрактивноста на инвестициите. Просечната цена на големопродажниот пазар во нордискиот регион во 2020 година била околу 11 евра за мегават-час, додека во првата половина од 2026 година достигнала 79 евра за мегават-час.
Соларна централа во Лапонија
Еден од примерите за оваа промена е соларниот парк „Симо“ на компанијата Exilion, лоциран во близина на Арктичкиот круг во Финска.
Инвестицијата е вредна околу 40 милиони евра, а централата во периодот на летото произведува електрична енергија речиси 22 часа дневно.
Проектот е дизајниран така што најголемиот дел од приходите ги остварува во летните месеци. Според калкулаторот за соларна енергија на Европската комисија, соларен проект во северна Финска би произвел околу 82% од годишното производство меѓу април и септември. Кај споредлив проект во Мадрид, уделот во истиот период би бил околу 58%.
Пресметката на Exilion практично не предвидува значително производство во периодот од ноември до јануари, а евентуалното зимско производство се смета како дополнителен принос.
Ветерот и соларот се комбинираат
Во северните региони соларните и ветерните централи сè почесто се комбинираат во таканаречени хибридни проекти.
На локацијата на соларниот парк „Симо“ веќе има и ветерен парк, кој најголем дел од електричната енергија ја произведува во зимските месеци, кога сончевото зрачење е ограничено.
На тој начин двете технологии се надополнуваат – соларната енергија обезбедува поголемо производство во текот на долгите летни денови, додека ветерот придонесува во потемните зимски месеци. Сè почесто во ваквите проекти се вклучуваат и батериски системи за складирање на електрична енергија.
Северните услови имаат и одредени предности за соларните панели. Пониските температури можат да ја зголемат нивната ефикасност, додека снегот ја рефлектира сончевата светлина и може дополнително да го зголеми производството кај двостраните панели.
Соларот расте и во северна Шкотска
Трендот не е ограничен само на нордиските земји.
Во северна Шкотска, домаќинствата и компаниите поставуваат соларни панели со рекордно темпо. Компанијата AES Renewables веќе инсталирала системи и во Тарсо, на географска широчина приближно иста со Осло.
Речиси 2.000 домаќинства во Шкотските Хајлендс и островите поставиле соларни панели во шесте месеци до април, иако регионот има едвај половина од сончевото зрачење што го има јужна Шпанија.
Зголемената побарувачка ја натерала компанијата AES Renewables да го зголеми бројот на вработени за повеќе од 50% од почетокот на минатата година.
И на Фарските Острови расте интересот
Соларната енергија постепено се шири и на Фарските Острови, архипелаг во северниот Атлантик познат по силните ветрови и облачното време.
Пред неколку години таму имало само неколку соларни централи, но падот на трошоците и растечкиот интерес од домаќинствата и компаниите ја менуваат сликата.
Локалната енергетска компанија SEV проценува дека сега има повеќе од 60 соларни инсталации, додека уште 25 до 30 чекаат одобрение.
Иако Фарските Острови имаат релативно малку сончева светлина, соларната енергија може да го надополни производството од ветер и хидроенергија, кои во летните месеци произведуваат помалку електрична енергија.
Тоа е особено важно бидејќи во лето островите се потпираат и на скап дизел за производство на електрична енергија.
Развојот на соларната енергија на северот на Европа покажува дека падот на трошоците и промената на цените на електричната енергија постепено ја менуваат економската логика на фотоволтаичните проекти. Региони кои порано се сметаа за премногу северни за соларна енергија сега стануваат нови пазари за инвестиции, особено кога соларот се комбинира со ветер, батерии и други флексибилни технологии.
Извор: Bloomberg.com
