Соларната централа изградена на браната Мутзе на швајцарските Алпи произведува 43% од годишното количество електрична енергија во зимската половина од годината, кога производството од сончеви електрани вообичаено е пониско, а Швајцарија повеќе се потпира на увоз на електрична енергија. Независните мерења спроведени во период од една година покажуваат дека соларните централи на голема надморска височина можат да обезбедат значително производство и во студените месеци. Сепак, придонесот од сончевата светлина што се одбива од снегот е многу помал од очекувањата.
Централата се наоѓа на надморска височина од околу 2.500 метри и има 4.872 соларни панели со вкупна инсталирана моќност од 2,184 мегавати. Панелите се поставени на јужната страна од браната, во должина од речиси 900 метри. Проектот го реализираше енергетската компанија Axpo во соработка со базелската комунална компанија IWB, која поседува 49% од централата. За целото произведено количество електрична енергија е склучен 20-годишен договор за откуп со трговскиот синџир Denner.
Според мерењата за периодот од октомври 2022 до септември 2023 година, централата произвела 1.434 киловат-часови електрична енергија по инсталиран киловат моќност. Од ова количество, 616 киловат-часови по киловат, односно 43% од годишното производство, биле остварени во периодот од октомври до март.
Истражувањето го спровеле научници од Федералниот политехнички институт во Лозана, во соработка со Универзитетот за применети науки во Цирих и консултантската компанија SUNWELL. Резултатите, објавени во научното списание „Frontiers in Energy Research“ во јуни 2024 година, биле споредени со производството на конвенционална соларна централа со моќност од шест мегавати во Пајерн, на Швајцарското плато.
Во анализираниот период, централата на браната Мутзе произвела 68% повеќе електрична енергија по единица инсталирана моќност од споредбената централа. Разликата била уште поизразена во зимската половина од годината, кога производството во Мутзе било 3,8 пати поголемо. Додека 43% од годишното производство на алпската централа било остварено во зимскиот период, кај централата во Пајерн овој удел изнесувал 26%.
Истражувачите, сепак, предупредуваат дека резултатите се засноваат на мерења од само една година. Дополнително, условите во дел од зимскиот период на споредбената локација биле понеповолни од повеќегодишниот просек. Поради тоа, забележаната разлика во производството не треба да се смета за резултат што нужно ќе се повторува секоја година.
Стрмната поставеност и надморската височина го зголемуваат зимското производство
Една од главните предности на централата Мутзе е аголот под кој се поставени панелите, кој се движи од 51 до 65 степени. Тоа е значително пострмно од вообичаената поставеност на соларните панели во низинските предели. Благодарение на ваквиот агол, снегот полесно се лизга од нивната површина, а панелите поефикасно ја примаат сончевата светлина во зимските месеци, кога Сонцето се наоѓа ниско над хоризонтот.
Предност претставува и надморската височина. Централата се наоѓа над слојот магла што често го покрива Швајцарското плато од есен до пролет. Пониските температури, исто така, придонесуваат за поголема ефикасност на фотоволтаичните панели.
Иако панелите се двострани и можат да произведуваат електрична енергија со искористување на светлината што паѓа и на предната и на задната страна, мерењата покажале дека придонесот од задната страна изнесува само околу 1,5% од вкупното годишно производство.
Причината е поврзана со начинот на поставување. Панелите се оддалечени околу 1,5 метар од бетонската површина на браната, за да им се овозможи на инспекторите пристап до конструкцијата и проверка на евентуалните пукнатини. Бидејќи зад нив се наоѓа засенчена бетонска површина, можностите за искористување на светлината што се одбива од околината се ограничени.
Поинакви резултати се забележани при испитувања на експериментална постројка во близина на Давос, на слична надморска височина. Таму, придонесот од задната страна на двостраните панели достигнал од 19% при агол на поставување од 60 степени до 28% при вертикална поставеност.
Овие наоди покажуваат дека производството не зависи само од надморската височина и видот на панелите, туку и од нивната ориентација, начинот на монтажа и засенувањето на локацијата.
На самата брана Мутзе, дел од панелите во долниот ред биле затрупани со снег во текот на првата зима. Според проценките во истражувањето, тоа го намалило годишното производство за околу 1%.
Програмата за алпски соларни централи во Швајцарија се одвива побавно од планираното
И покрај резултатите постигнати во Мутзе, изградбата на големи соларни централи на голема надморска височина во Швајцарија се одвива побавно од очекуваното.
На 30 септември 2022 година, земјата ја усвои програмата „Соларен експрес“, со која се поедноставуваат постапките за одобрување големи алпски соларни проекти и се предвидува еднократна финансиска поддршка во висина до 60% од инвестициските трошоци.
За да ги исполнат условите за поддршка, централите треба да произведуваат најмалку 10 гигават-часови електрична енергија годишно, од кои најмалку 500 киловат-часови по инсталиран киловат треба да бидат произведени во зимската половина од годината. Програмата има цел да обезбеди дополнително годишно производство од вкупно два терават-часа електрична енергија на национално ниво.
Централата Мутзе го исполнува условот за зимско производство, со 616 киловат-часови по инсталиран киловат, но не го достигнува минималниот праг за вкупно годишно производство.
Според податоците наведени во написот, централата првично била проектирана да произведува околу 3,3 гигават-часови електрична енергија годишно, додека Axpo сега наведува производство од околу три гигават-часови. Тоа е значително под минималното барање од 10 гигават-часови за добивање поддршка според програмата.
Пријавувањето нови проекти заврши на 31 декември 2025 година. До тој датум биле евидентирани 54 проекти, од кои 26 биле напуштени или одбиени на локално ниво.
Од преостанатите 28 проекти, ниту еден не бил целосно завршен според податоците на консултантската компанија Oberli Engineering, ажурирани на 21 јули 2026 година. Четири проекти биле делумно изградени и веќе произведувале електрична енергија.
Проектите што добиле законско одобрение или биле во изградба опфаќале вкупна инсталирана моќност од 78,2 мегавати, со очекувано годишно производство од 115,6 гигават-часови. Тоа претставува само 5,8% од целта поставена со програмата.
Во меѓувреме, Швајцарија ги приспособува и правилата за финансиска поддршка. Во ноември 2025 година, Федералниот совет се откажа од предлогот за ограничување на средствата за програмата, по негативните реакции во текот на консултациите. Дополнително, бонусот поврзан со надморската височина беше заменет со поддршка насочена кон зимското производство на електрична енергија.
Одделен закон за забрзување на постапките за проекти од национален интерес стапи во сила на 1 април 2026 година.
Соларната централа учествува и во стабилизирањето на електроенергетската мрежа
Покрај производството на електрична енергија, централата на браната Мутзе од август 2025 година учествува и во пилот-проектот PV4Balancing, што го спроведува швајцарскиот оператор на преносниот систем Swissgrid.
Во рамките на проектот, централата може да ја приспособува испораката на електрична енергија по барање на операторот, придонесувајќи за балансирање на електроенергетскиот систем. На тој начин, таа добива дополнителна улога покрај производството на струја, во услови кога растечкиот удел на сончевата и ветерната енергија ја зголемува потребата од флексибилност во мрежата.
Искуството од Мутзе покажува дека соларните централи на голема надморска височина можат да придонесат за зголемување на производството во зимските месеци, кога побарувачката за електрична енергија е висока, а производството од соларните централи во низините е ограничено.
Сепак, овој пример ги покажува и ограничувањата со кои се соочува развојот на ваквите проекти. Поволните природни услови и соодветните технички решенија можат да обезбедат високо зимско производство, но не се доволни сами по себе за поширока примена. Долгите постапки за одобрување, инвестициските трошоци и условите за финансиска поддршка остануваат важни фактори што влијаат врз темпото на изградба на нови алпски соларни централи.
Извор: Ecoticias.com
