Македонија сè уште располага со значителен простор за развој на соларната енергија, но понатамошната експанзија нема да зависи само од изградбата на нови фотоволтаични електрани. Клучни ќе бидат инвестициите во електроенергетската мрежа, системите за складирање на енергија и подоброто усогласување на производството со потрошувачката.
До овој заклучок доаѓа нова европска студија која опфати 38 земји и покажа дека Холандија и Кипар веќе го надминале нивото на соларни капацитети што нивните електроенергетски системи можат да го апсорбираат без дополнителна флексибилност. За разлика од нив, Македонија сè уште има значителен неискористен потенцијал.
Истражувањето, спроведено од Хасан Голами од Универзитетот во Ставангер (Норвешка), користи значително построга методологија од досегашните анализи. Наместо да се потпира на годишни или сезонски просеци, студијата пресметува колкава соларна моќност може да се интегрира во електроенергетскиот систем без производството во ниту еден од 8.760 часа во годината да ја надмине моменталната побарувачка за електрична енергија.
За анализата е користен специјализираниот софтвер PVsyst за симулација на производството од фотоволтаични системи, а резултатите се споредени со часовните податоци за потрошувачката на електрична енергија од европската асоцијација на оператори на преносни системи ENTSO-E.
Македонија е меѓу лидерите во регионот
Според анализата, Македонија може да интегрира до 934 MWp (мегавати инсталирана соларна моќност) фотоволтаични капацитети во рамките на постојната побарувачка за електрична енергија. Во 2023 година во земјата биле инсталирани 535 MWp, што претставува 57,3% од моделираниот максимум.
Со овој резултат, Македонија се рангира на третото место меѓу балканските земји, зад Грција (87,2%) и Албанија (74,3%), а пред Бугарија (40,7%), Романија (18,4%), Хрватска (13,0%), Црна Гора (8,6%), Босна и Херцеговина (6,8%), Србија (2,1%) и Косово (2,1%).
Истовремено, анализата покажува дека земјата располага со простор за изградба на уште околу 399 MWp нови соларни капацитети во рамките на сегашните ограничувања на системот.
Според студијата, инсталирањето на максимално дозволените 934 MWp би обезбедило годишно производство од околу 1.276 GWh електрична енергија, што е приближно една петтина од сегашната национална потрошувачка.
Истражувањето покажува и дека потрошувачката на електрична енергија во Македонија има тренд на намалување. Според податоците на ENTSO-E, таа се намалила од 7.211 GWh во 2021 година на 6.347 GWh во 2022 година, а во 2023 година изнесувала 5.656 GWh.
Напуштените рудници како можност за нови соларни паркови
Авторот посочува дека напуштените индустриски и рударски локации претставуваат едни од најсоодветните места за изградба на соларни електрани.
Таквите т.н. „brownfield“ локации веќе располагаат со основна инфраструктура, како пристапни патишта и приклучоци кон електроенергетската мрежа, што значително ги намалува инвестициските трошоци и времето потребно за реализација на проектите.
Во студијата се оценува дека приоритетното користење на овие површини, заедно со поедноставени процедури за издавање дозволи и соодветни инвестициски стимули, може значително да го забрза развојот на соларните капацитети без дополнителен притисок врз земјоделското земјиште и природните екосистеми.
Овој пристап е усогласен и со националната енергетска стратегија, која предвидува повеќе од 80% од производството на електрична енергија до 2040 година да потекнува од обновливи извори.
Батериите и модернизацијата на мрежата стануваат клучни
Истражувањето предупредува дека следната фаза од развојот на соларната енергија нема да зависи само од поставување нови панели.
Како главни предизвици за Македонија се наведуваат ограничениот капацитет на преносната и дистрибутивната мрежа, стареењето на инфраструктурата и сезонските осцилации во потрошувачката.
Поради тоа, ќе бидат неопходни инвестиции во модернизација на мрежата, батериски системи за складирање на енергија, паметни мрежи и поголема флексибилност на потрошувачката.
Европа се приближува до нов предизвик
Најинтересниот заклучок од анализата е дека Холандија веќе го надминала максималниот соларен капацитет што нејзиниот електроенергетски систем може да го интегрира без дополнителни мерки, а истото важи и за Кипар.
Во останатите европски држави сè уште постои простор за раст, но авторот предупредува дека идното зголемување на соларните капацитети ќе мора да биде придружено со инвестиции во батерии, производство на зелен водород, управување со потрошувачката и прекуграничен пренос на електрична енергија.
Според пресметките, 26-те анализирани земји-членки на ЕУ можат да интегрираат околу 498 GW соларни капацитети без дополнителна флексибилност, додека стратегијата REPowerEU предвидува повеќе од 600 GW инсталирани фотоволтаици до 2030 година. Тоа, според авторот, ќе биде возможно само со паралелни инвестиции во складирање на енергија, модернизација на мрежите и технологии што ќе овозможат подобро усогласување на производството и потрошувачката.
Заклучокот за Македонија е јасен: земјата сè уште има простор за значително зголемување на соларните капацитети, но следната фаза од енергетската транзиција нема да се мери само со бројот на изградени електрани, туку и со способноста електроенергетскиот систем безбедно и ефикасно да ја интегрира произведената зелена енергија.
Табела: Рангирање според искористеноста на моделираниот максимален PV капацитет
| Ранг | Земја | Искористеност | Инсталирано 2023 | Макс. капацитет | Преостанува |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Кипар | 146,4% | 606 MWp | 414 MWp | надминато за 192 MWp |
| 2 | Холандија | 128,3% | 23.904 MWp | 18.633 MWp | надминато за 5.271 MWp |
| 3 | Грција | 87,2% | 7.030 MWp | 8.064 MWp | 1.034 MWp |
| 4 | Германија | 77,4% | 81.737 MWp | 105.647 MWp | 23.910 MWp |
| 5 | Албанија | 74,3% | 240 MWp | 323 MWp | 83 MWp |
| 6 | Шпанија | 73,6% | 28.712 MWp | 38.996 MWp | 10.284 MWp |
| 7 | Унгарија | 72,4% | 5.835 MWp | 8.064 MWp | 2.229 MWp |
| 8 | Македонија | 57,3% | 535 MWp | 934 MWp | 399 MWp |
| 9 | Австрија | 55,4% | 6.832 MWp | 12.326 MWp | 5.494 MWp |
| 10 | Италија | 54,7% | 29.789 MWp | 54.483 MWp | 24.694 MWp |
| 11 | Естонија | 52,3% | 822 MWp | 1.573 MWp | 751 MWp |
| 12 | Португалија | 50,7% | 3.876 MWp | 7.641 MWp | 3.765 MWp |
| 13 | Данска | 46,6% | 3.529 MWp | 7.581 MWp | 4.052 MWp |
| 14 | Белгија | 45,9% | 8.549 MWp | 18.642 MWp | 10.093 MWp |
| 15 | Швајцарија | 45,7% | 5.840 MWp | 12.781 MWp | 6.941 MWp |
| 16 | Литванија | 44,9% | 1.165 MWp | 2.596 MWp | 1.431 MWp |
| 17 | Обединето Кралство | 44,0% | 15.919 MWp | 36.168 MWp | 20.249 MWp |
| 18 | Полска | 43,0% | 15.809 MWp | 36.756 MWp | 20.947 MWp |
| 19 | Словенија | 42,2% | 1.034 MWp | 2.451 MWp | 1.417 MWp |
| 20 | Бугарија | 40,7% | 2.937 MWp | 7.217 MWp | 4.280 MWp |
| 21 | Луксембург | 38,2% | 432 MWp | 1.131 MWp | 699 MWp |
| 22 | Украина | 28,3% | 8.062 MWp | 28.446 MWp | 20.384 MWp |
| 23 | Франција | 24,1% | 20.542 MWp | 85.313 MWp | 64.771 MWp |
| 24 | Латвија | 24,0% | 353 MWp | 1.469 MWp | 1.116 MWp |
| 25 | Чешка | 18,6% | 2.499 MWp | 13.442 MWp | 10.943 MWp |
| 26 | Романија | 18,4% | 1.917 MWp | 10.417 MWp | 8.500 MWp |
| 27 | Шведска | 15,1% | 3.488 MWp | 23.039 MWp | 19.551 MWp |
| 28 | Хрватска | 13,0% | 461 MWp | 3.551 MWp | 3.090 MWp |
| 29 | Словачка | 11,3% | 631 MWp | 5.575 MWp | 4.944 MWp |
| 30 | Ирска | 9,2% | 738 MWp | 7.982 MWp | 7.244 MWp |
| 31 | Црна Гора | 8,6% | 42 MWp | 486 MWp | 444 MWp |
| 32 | Молдавија | 7,7% | 87 MWp | 1.125 MWp | 1.038 MWp |
| 33 | Босна и Херцеговина | 6,8% | 132 MWp | 1.939 MWp | 1.807 MWp |
| 34 | Финска | 5,9% | 900 MWp | 15.151 MWp | 14.251 MWp |
| 35 | Норвешка | 2,8% | 666 MWp | 23.909 MWp | 23.243 MWp |
| 36 | Србија | 2,1% | 137 MWp | 6.408 MWp | 6.271 MWp |
| 37 | Грузија | 2,1% | 58 MWp | 2.749 MWp | 2.691 MWp |
| 38 | Косово | 2,1% | 20 MWp | 975 MWp | 955 MWp |
Извор: MDPI.com
