Европската Унија во вториот квартал од 2026 година трошела просечно 27,6 милијарди евра месечно за увоз на нафтени деривати и сурова нафта, што е за 55,8% повеќе во споредба со просечните 17,7 милијарди евра месечно во 2025 година. Иако количините на увезена нафта останале речиси непроменети, зголемувањето на цените ја зголемило месечната сметка на ЕУ за дополнителни 9,9 милијарди евра.
Податоците покажуваат дека во вториот квартал ЕУ увезувала просечно 36,7 милиони тони нафта месечно, само 1,2% повеќе од просечните 36,3 милиони тони во 2025 година. Наспроти малиот раст на количините, просечната цена по тон скокнала од 487 на 750 евра.
Главната причина за поскапувањето е растот на цената на суровата нафта, поттикнат од војната на Блискиот Исток и нарушувањата во глобалното снабдување. Професорот Сјаоји Му од Универзитетот во Данди за „Еуроњуз“ изјавил дека просечната цена на северноморската нафта „брент“ во вториот квартал била за 49,5% повисока од просекот во 2025 година, односно за 34 долари по барел.
Дополнителен притисок врз пазарот создава неизвесноста околу транспортот низ Ормускиот Теснец, низ кој во 2025 година се извезувале околу 20 милиони барели нафта и нафтени производи дневно, што претставува приближно 20% од глобалната дневна потрошувачка.
Симон Кардаш, виш аналитичар за политики во Европскиот совет за надворешни односи, посочува дека војната меѓу САД, Израел и Иран го нарушила производството и снабдувањето на светските пазари. Според него, протокот на танкери низ Ормускиот Теснец повремено се враќа на нивото пред конфликтот, но потоа повторно опаѓа, што ја одржува неизвесноста околу испораките.
ЕУ е особено изложена на ваквите нарушувања бидејќи во голема мера зависи од увоз на нафта од земји надвор од Унијата. Според Евростат, увозната зависност во 2024 година достигнала 96,6%. Дополнителен фактор е и силната глобална побарувачка, при што европските купувачи се натпреваруваат за расположливите количини со азиските пазари, особено со Кина.
Нафтата е главниот фактор за растот на енергетската сметка
Во вториот квартал од 2026 година, вкупните трошоци на ЕУ за увоз на енергија достигнале 115,6 милијарди евра, наспроти 81,4 милијарди евра во истиот период лани. Од вкупниот раст од 34,2 милијарди евра, дури 32,4 милијарди евра, односно 95%, се должат на поскапиот увоз на нафта.
Трошоците за увоз на природен гас се зголемиле за 1,6 милијарди евра, а за јаглен за 400 милиони евра. Наспроти тоа, увозот на ЛНГ бележи мало намалување на трошоците од 200 милиони евра.
Влијанието на поскапувањето веќе се чувствува и на бензинските пумпи. Просечната цена на дизелот во ЕУ се зголемила од 1,54 евра за литар во првата недела од јануари на 2,24 евра на крајот на септември, надминувајќи го претходниот врв од 2,03 евра во 2022 година. На 19 октомври дизелот чинел просечно 2,14 евра за литар, што е за 38% повеќе од почетокот на годината.
Сличен тренд имало и кај бензинот. Неговата просечна цена се зголемила од 1,60 евра за литар во јануари на 2,10 евра на крајот на септември, а потоа се намалила на 1,99 евра. Полнењето резервоар од 50 литри дизел во моментов чини околу 107 евра, наспроти 77 евра на почетокот на годината.
Поскапувањето се прелева врз домаќинствата и економијата
Повисоките цени на горивата не влијаат само врз трошоците за транспорт, туку може да предизвикаат поскапување и на други производи и услуги. Професорот Му предупредува дека поголемите издатоци за гориво го намалуваат расположливиот буџет на домаќинствата за храна и други секојдневни потреби. Дополнително, дизелот е широко застапен во товарниот транспорт и автобускиот превоз, па повисоките трошоци може да се пренесат врз цените на храната и јавниот превоз.
Кардаш оценува дека најдиректно ќе бидат погодени транспортот, греењето, земјоделството и енергетски интензивната индустрија, кои повисоките трошоци за гориво, транспорт и комунални услуги ќе ги пренесуваат кон крајните потрошувачи.
Високите трошоци може да продолжат и во 2027 година
Аналитичарите не очекуваат брзо намалување на трошоците за увоз на нафта. Според Му, нема јасни изгледи за практично завршување на конфликтот, додека повисоките трошоци за транспорт и осигурување на танкерите можеби сè уште не се целосно одразени во податоците за вториот квартал. Тоа може дополнително да ги зголеми трошоците во третото и четвртото тримесечје.
Кардаш очекува финансиските последици од конфликтот да продолжат во наредните месеци, а можно е да се задржат и во текот на 2027 година. И други експерти предупредуваат дека постои значителен ризик цените на нафтата да останат високи или дополнително да пораснат.
Извор: Euronews.com
