Европската комисија им овозможи на земјите членки да користат дополнителна буџетска флексибилност за финансирање мерки за енергетска безбедност и намалување на зависноста од фосилни горива во периодот 2026–2028 година.
Новите правила овозможуваат дел од фискалниот простор предвиден со националната „клаузула за исклучок“ да се користи за инвестиции во обновливи извори на енергија, батериски системи и складирање, топлински пумпи, инфраструктура за полнење електрични возила и енергетска санација на објекти.
Мерките се дел од одговорот на ЕУ на променетата безбедносна и енергетска состојба во Европа, особено поради геополитичките тензии и нарушувањата на енергетските пазари.
Европската комисија во новата комуникација C/2026/4514, објавена во Службениот весник на ЕУ ги утврдува условите под кои државите може да побараат користење на оваа буџетска флексибилност. Мерките ќе се оценуваат според критериуми за дополнителност, ефективност и одржливост на јавните финансии.
Буџетска флексибилност со ограничувања
Флексибилноста не значи неограничено зголемување на државното трошење. Вкупниот плафон за отстапување од препорачаниот пат на нето-расходи останува на 1,5% од БДП.
За мерките поврзани со енергетската безбедност се утврдени дополнителни ограничувања од 0,3% од БДП годишно и 0,6% од БДП кумулативно, во рамките на вкупниот плафон од 1,5%.
Расходите над овие граници ќе продолжат да подлежат на редовна проценка според фискалните правила на ЕУ.
Според Европската комисија, само фискалните мерки донесени по 28 февруари 2026 година може да бидат опфатени со оваа можност.
Солари, батерии и нуклеарна енергија
Енергетскиот сектор е меѓу категориите со најголем број потенцијално подобни мерки.
Меѓу нив се инвестиции во:
- обновливи извори на енергија;
- батериски системи и други технологии за складирање енергија;
- нуклеарни електроцентрали;
- топлински пумпи;
- инфраструктура за полнење електрични возила;
- енергетска обнова на згради.
Можноста за финансирање батериски системи е особено значајна во услови на брзо зголемување на производството од сонце и ветер, бидејќи складирањето станува клучно за балансирање на мрежите и намалување на потребата од фосилни резервни капацитети.
Европската комисија наведува дека списокот на потенцијално подобни мерки е илустративен и не е конечен, што значи дека секоја мерка ќе биде оценувана одделно.
Земјите сами поднесуваат барања
За да ја искористат флексибилноста, земјите членки треба да достават почетна листа на планирани мерки за енергетска безбедност и проценка на нивниот буџетски трошок.
Европската комисија потоа ќе го оценува барањето согласно правилата на ЕУ, а доколку се исполнети условите, може да му препорача на Советот на ЕУ да ја одобри бараната флексибилност.
Брисел очекува со оваа можност земјите членки полесно да мобилизираат јавни средства за инвестиции што истовремено ја зголемуваат енергетската безбедност и отпорноста на европскиот енергетски систем, а ја намалуваат зависноста од фосилни горива.
Извор: Европска Комисија
