Министрите за финансии на земјите-членки на Европската Унија денеска во Брисел ќе се обидат да усогласат заеднички пристап за справување со новиот бран на поскапување на енергенсите, предизвикан од воените дејствија поврзани со Иран. Целта е мерките да бидат насочени кон заштита на најранливите категории граѓани, без да се создаде дополнителен притисок врз јавните финансии и пазарот.
Наглиот раст на цените на нафтата и гасот следи по нападите на САД и Израел врз Иран, кои започнаа на 28 февруари, предизвикувајќи шок сличен на енергетската криза по руската инвазија врз Украина во 2022 година. Иако ЕУ во меѓувреме значително го зголеми уделот на обновливите извори, нестабилноста на глобалните пазари и понатаму ја прави ранлива.
Европската комисија предупредува дека секој одговор мора да биде внимателно дизајниран, таргетиран, временски ограничен и со контролирани буџетски трошоци. Според Комисијата, координацијата на ниво на Унијата е клучна за да се избегне фрагментација на пазарот и да се намали потребата од обемни интервенции.
„Краткорочни мерки за олеснување на товарот врз домаќинствата и индустријата се можни, но искуството од претходната криза покажа дека широките и нетаргетирани политики создаваат неефикасности и високи фискални трошоци“, се наведува во подготвителниот документ.
Како приоритетна опција се предлага директна поддршка на приходите на најранливите домаќинства, со цел да се зачуваат пазарните сигнали и да се избегнат нарушувања. Воедно, се препорачува поттикнување на штедење енергија преку поголема употреба на јавен транспорт, реновирање на домовите и зголемување на енергетската ефикасност во индустријата.
Дополнителни мерки би можеле да вклучуваат намалување на даноците на електрична енергија, но со претпазливост поради ризикот од намалени буџетски приходи во услови на висок јавен долг. Како алтернатива, се разгледуваат и модели на двостепени цени за струја и гас, кои би овозможиле заштита за најранливите, но и би задржале стимул за рационална потрошувачка.
Европската комисија нагласува дека сите мерки треба да имаат јасно утврден рок на траење, а нивното финансирање би можело да се обезбеди преку приходите од системот за тргување со емисии на јаглерод, како и преку оданочување на неочекуваните профити на енергетските компании.
И покрај тоа што уделот на обновливи извори во енергетскиот микс на ЕУ порасна на 48%, значително повеќе од 36% во 2021 година, Унијата и натаму е зависна од увоз на нафта, при што речиси една петтина доаѓа од регионот на Персискиот Залив, кој сега е сериозно погоден од кризата.
Средбата во Брисел се очекува да даде насоки за координирана и одржлива реакција на ЕУ во услови на продолжена геополитичка неизвесност.
Извор: Ројтерс
