Речиси половина од светското производство на нафта доаѓа од земји погодени од вооружени конфликти, покажуваат пресметките на агенцијата „Ројтерс“, што укажува на досега невиден степен на ризик за глобалното снабдување со енергија.
Околу 45 милиони барели нафта дневно, или повеќе од 43% од глобалното производство, во 2025 година потекнувале од земји кои годинава се погодени од конфликти, екстремни временски услови или сериозни нарушувања во производството и преработката.
Состојбата е особено влошена по избувнувањето на војната меѓу САД и Иран, која веќе шест месеци предизвикува сериозни нарушувања во глобалното снабдување со нафта.
Блискиот Исток во центарот на кризата
Преку Ормутскиот теснец, една од најважните светски енергетски рути, сега минуваат значително помали количества нафта.
Според процените на аналитичарите, нарушувањата во снабдувањето од регионот моментално изнесуваат околу 5 до 7 милиони барели дневно.
Саудиска Арабија пренасочува дел од извозот кон Црвеното Море, додека дел од производителите во Заливот се обидуваат да го одржат извозот преку алтернативни и прикриени рути.
Сепак, ризикот за глобалните текови останува висок. Нападите во Црвеното Море и во близина на Суецкиот Канал во текот на јули покажаа дека нарушувањата можат да се прошират и надвор од Ормутскиот теснец.
Војните го намалуваат и рафинирањето
Проблемот не е само во производството на сурова нафта.
Конфликтите на Блискиот Исток и во Украина годинава го намалија глобалниот капацитет за рафинирање за околу 10%, што создава дополнителен притисок врз пазарите на бензин и дизел.
Украина изврши серија напади врз руската рафинериска инфраструктура, вклучително и врз постројки илјадници километри од украинската територија.
Русија во меѓувреме се соочува со недостиг на гориво и воведе забрана за извоз на бензин и дизел, што дополнително ја затегна глобалната понуда.
Последиците веќе се чувствуваат преку растот на цените на горивата. Во САД, цените на дизелот достигнаа рекордни нивоа и покрај тоа што рафинериите работат со висока искористеност на капацитетите.
Залихите се намалуваат
Нарушувањата се случуваат во период кога глобалните резерви на нафта веќе се под притисок.
Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) ослободи рекордни количества од стратешките резерви за да го ублажи ударот врз пазарот. Сепак, најголемиот дел од тие ослободувања сега е завршен, додека глобалните залихи продолжуваат да се намалуваат.
Зголемената зависност од американската нафта помогна да се компензира дел од недостигот, но и американското производство годинава беше повремено погодено од екстремни временски услови.
Нафтената криза станува и инфлациски проблем
Повисоките цени на горивата веќе имаат пошироки економски последици.
Поскапувањето на бензинот и дизелот станува еден од факторите што ја поттикнуваат инфлацијата, ги зголемуваат трошоците за задолжување и создаваат дополнителен притисок врз јавните финансии.
Состојбата покажува колку глобалниот нафтен пазар станал ранлив на геополитички ризици.
Во исто време, кризата се разликува од претходните енергетски шокови по ширината на нарушувањата: конфликти во Иран, Русија и Украина, нестабилност во Либија и ограничувања врз венецуелската нафта истовремено го погодуваат производството, транспортот и рафинирањето.
Резултатот е глобален пазар на нафта со помалку слободен капацитет за реакција во момент кога залихите се намалуваат, а ризиците од нови прекини остануваат високи.
Извор: Ројтерс
