Европската комисија започнува нова фаза од енергетската и индустриската трансформација на Унијата, со амбиција Европа да стане првиот „електрифициран континент“ во светот. Новиот Акциски план за електрификација, придружен со темелна реформа на Системот за тргување со емисии (ETS), има двојна цел, да ја намали зависноста од увозните фосилни горива и да ја врати конкурентноста на европската индустрија.
Комисијата проценува дека до 2040 година електрификацијата треба да достигне 46% од вкупната потрошувачка на енергија, речиси двојно повеќе од сегашното ниво. Според пресметките на Брисел, таквата трансформација би ја намалила годишната сметка за увоз на фосилни горива за околу 260 милијарди евра, истовремено зајакнувајќи ја енергетската безбедност и отпорноста на европската економија.
Пакетот претставува обид Европа да одговори на растечкиот притисок врз индустријата, која во последните години се соочува со повисоки енергетски трошоци, засилена глобална конкуренција и неизвесност предизвикана од геополитичките тензии.
Клучен дел од иницијативата е реформата на европскиот пазар на јаглерод. Наместо драстично заострување на правилата, Комисијата предлага постепено приспособување на системот за да обезбеди предвидливост за компаниите, додека истовремено ги задржува климатските цели. Во центарот на реформата е формирањето Индустриска банка за декарбонизација со фонд од 100 милијарди евра, наменет за финансирање инвестиции во чисти технологии и модернизација на европската индустрија. Дополнително, земјите членки ќе треба најмалку половина од приходите од ETS да ги насочуваат кон проекти за декарбонизација.
Паралелно, Акцискиот план за електрификација се обидува да ги реши структурните проблеми кои досега го забавуваа преминот кон електрична енергија. Иако околу 70% од европската електрична енергија веќе доаѓа од домашни чисти извори, електричната енергија во многу земји останува значително поскапа од природниот гас, додека приклучувањето на нови капацитети кон електричната мрежа често трае со години.
За да ја намали оваа разлика, Комисијата предлага намалување на мрежните тарифи за одредени категории потрошувачи, пониски даночни оптоварувања за енергетски интензивните компании, побрзо воведување паметни броила и стимули за инвестиции во топлински пумпи, електрични возила, батерии и други технологии базирани на електрична енергија. Истовремено, Брисел бара побрза изградба и модернизација на електроенергетските мрежи, кои се оценуваат како едно од најголемите тесни грла за индустриската транзиција.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен оцени дека електрификацијата претставува не само климатска политика, туку и стратегија за економска независност. Според неа, замената на увезените фосилни горива со домашно произведена чиста електрична енергија ќе придонесе за пониски цени, посилна индустрија и поголема отпорност на европската економија.
Иако имплементацијата ќе бара значителни јавни и приватни инвестиции, новиот пакет јасно сигнализира промена на европските приоритети. Наместо климатските политики да се третираат исклучиво како инструмент за намалување на емисиите, тие сè повеќе стануваат дел од индустриската и економската стратегија на Унијата. Прашањето за Европа повеќе не е само како да произведува почиста енергија, туку како преку таа трансформација повторно да стане поконкурентна во светската економија.
Извор: Европска комисија
