Цената на бензинот во Македонија во последните десет години помина низ периоди на стабилност, драматични падови и историски рекорди. Податоците од порталот GlobalPetrolPrices кои ги анализиравме за оваа кратка анализа, покажуваат дека домашниот пазар на горива денес е многу почувствителен на глобалните политички и економски случувања отколку што беше пред една деценија. Имено, во 2016 година литар бензин чинел околу 62 денари, а денес цената се движи околу 87 денари, што претставува раст од повеќе од 40%. Но зад оваа бројка се крие многу посложена приказна.
Пандемијата го донесе најевтиниот бензин во деценијата
Најниската цена е регистрирана во април 2020 година, кога литар бензин се продавал за само 48 денари. Причината не беше подобрување на економските услови, туку глобалниот застој предизвикан од пандемијата на КОВИД-19.
Во тој период авионскиот сообраќај речиси целосно запре, транспортот беше ограничен, а индустриското производство значително намалено. Побарувачката за нафта нагло падна, што доведе до историски ниски цени на светските пазари.
Војната во Украина ја промени ценовната слика
Само две години подоцна ситуацијата беше целосно обратна.
Во јуни 2022 година бензинот достигна рекордни 111,5 денари за литар – највисока цена забележана во последната деценија. Тоа беше директна последица на војната во Украина, санкциите кон Русија и стравувањата од недостиг на енергенси во Европа.
Во период од само 26 месеци цената на бензинот се зголеми за повеќе од 130%, што претставува еден од најголемите ценовни шокови што македонските потрошувачи ги паметат.
Зошто цените повеќе не се вратија на старото ниво?
Иако најголемиот дел од кризата помина, цените никогаш не се вратија на нивото од пред пандемијата.
Причината е што во меѓувреме се случија трајни промени во глобалната економија. Инфлацијата ги зголеми транспортните и логистичките трошоци, растеа цените на енергијата, а државите почнаа да инвестираат повеќе во енергетска безбедност.
Како резултат на тоа, новото „нормално“ ниво на цените се формираше меѓу 80 и 90 денари за литар, значително повисоко од периодот пред 2020 година.
Македонија ја плаќа цената на глобалните кризи
Податоците покажуваат дека движењата на цените на бензинот во Македонија речиси целосно ги следат светските трендови.
Земјата нема сопствено производство на нафта и е зависна од увоз, што значи дека секоја поголема геополитичка криза, било да е во Украина, Блискиот Исток или поврзана со одлуките на земјите производители на нафта – директно се одразува врз цените на домашните бензински пумпи.
Што може да се очекува?
Ако нешто јасно произлегува од податоците за последната деценија, тоа е дека цената на бензинот повеќе не е само економско прашање. Таа стана показател за состојбата во светот.
Пандемијата го донесе најевтиниот бензин во модерната историја на Македонија, а војната во Украина најскапиот. Денес, иако пазарите се значително постабилни, цените остануваат високи и чувствителни на секој нов глобален потрес.
Податоците покажуваат дека периодот на евтин бензин најверојатно е зад нас. Македонија влезе во нова ера во која цената на горивата ќе зависи помалку од домашните услови, а многу повеќе од глобалната политика, енергетската безбедност и геополитичките ризици. бензин од периодот пред пандемијата најверојатно останува дел од минатото.
Енергетика 24
