Речиси 20% од постојните капацитети за преработка на нафта во светот се соочуваат со зголемен ризик од затворање во наредните години, бидејќи глобалната побарувачка на нафтени деривати се приближува до својот врв, по што се очекува долгорочен пад. Според најновата анализа на консултантската компанија „Вуд Мекензи“, светската побарувачка ќе достигне максимум од 108 милиони барели дневно во 2032 година, по што ќе започне структурен надолен тренд.
Во моментов, глобалната побарувачка на рафинирани нафтени производи изнесува околу 105 милиони барели дневно. Иако се очекува умерен раст во следните шест години, рафинериската индустрија веќе се соочува со потребата од сериозни стратешки одлуки за иднината на производствените капацитети.
„Вуд Мекензи“ проценува дека околу една петтина од постојните светски рафинериски капацитети се наоѓаат во група со влошени изгледи за работење, поради намалени или негативни нето-парични маржи. Тоа ги зголемува ризиците од затворање, особено кај објектите што немаат можност за модернизација, диверзификација или преминување кон производство на други производи.
Според Алан Гелдер, виш потпретседател за рафинерии, хемиска индустрија и пазари на нафта во „Вуд Мекензи“, сегашниот притисок врз секторот е поинаков од претходните кризи, бидејќи за првпат индустријата се соочува со долгорочно намалување на крајната побарувачка, а не само со привремени нарушувања во снабдувањето.
Тој предупредува дека големината, технолошката сложеност и локацијата ќе бидат пресудни за тоа кои рафинерии ќе можат да ја задржат конкурентноста.
Најголем притисок врз бензинот, поголема отпорност кај дизелот и авионското гориво
Падот на побарувачката нема да ги погоди сите нафтени деривати подеднакво. Најголем притисок се очекува кај бензинот, поради забрзаното прифаќање на електричните возила и постепеното намалување на потребата од конвенционални горива во патничкиот сообраќај.
Од друга страна, дизелот, гасното масло и авионското гориво се очекува да покажат поголема отпорност, бидејќи тешкиот товарен транспорт и авијацијата сè уште немаат широко применливи алтернативи за декарбонизација.
Течниот нафтен гас (ЛПГ) и нафтата за петрохемиска преработка (нафта) ќе имаат поддршка од побарувачката во петрохемискиот сектор, додека специјализираните производи, како мазива, битумен и восоци, се помалку изложени на транзицијата кон алтернативни горива.
Анализата предупредува и дека високите рафинериски маржи, забележани во периодот на конфликтот на Блискиот Исток и оштетувањето на руските рафинерии, најверојатно ќе се намалат по завршувањето на конфликтот. Долгорочната профитабилност на рафинериите, според „Вуд Мекензи“, останува ограничена, што дополнително го отежнува обезбедувањето капитал за неопходните инвестиции.
Европските рафинерии под особено силен притисок
Компанијата издвојува пет групи рафинерии со различни перспективи за иднината. Најдобро позиционирани се големите и технолошки сложени капацитети, како оние на американскиот брег на Мексиканскиот Залив, современите извозно ориентирани рафинерии на Блискиот Исток и рафинеријата „Данготе“ во Нигерија.
Предност имаат и индустриските комплекси што ги интегрираат рафинериското производство и петрохемиската индустрија, бидејќи можат дел од производството на горива со опаѓачка побарувачка да го пренасочат кон петрохемиски производи.
Наспроти нив, рафинериите со средна технолошка сложеност, особено оние во Европа, се соочуваат со посилна меѓународна конкуренција и помал простор за приспособување. „Вуд Мекензи“ оценува дека европските капацитети се изложени на најсилен регионален притисок.
Помалите рафинерии специјализирани за производство на мазива, битумен и восоци имаат помала изложеност на падот на побарувачката за транспортни горива. Најнеизвесна е иднината на малите рафинерии со ниско ниво на технолошка сложеност, особено оние во земјите во развој, кои во многу случаи опстојуваат благодарение на државна поддршка.
Петрохемијата и обновливите горива како можности за приспособување
Како главна можност за трансформација на големите рафинерии се посочува интеграцијата со петрохемиската индустрија, со што дел од суровините и производите би се пренасочиле кон производство на олефини, ароматични соединенија и полимери.
Друга можност е преминот кон производство на обновливи горива, вклучително и обновлив дизел и одржливо авионско гориво, со употреба на искористено масло за јадење и рециклирана пластика. Овој пристап е особено релевантен за крајбрежните рафинерии во Европската Унија.
Меѓу опциите се наведуваат и модернизација на постојните капацитети, примена на технологии за зафаќање и складирање јаглерод диоксид, како и диверзификација кон производство на електрична енергија, течен природен гас и амонијак.
Сепак, ваквите промени бараат значителни инвестиции, кои не се лесно достапни за рафинериите со послаби финансиски резултати.
Крис Бери, потпретседател за консултантски услуги во секторот за преработка на нафта во „Вуд Мекензи“, оценува дека клучниот ризик е несовпаѓањето меѓу амбициите за трансформација и реалната финансиска способност на компаниите.
Според анализата, иднината на рафинерискиот сектор ќе биде поделена меѓу големите интегрирани енергетски и петрохемиски комплекси, кои ќе продолжат да се развиваат, и капацитетите што ќе мора да се пренаменат, да го сменат производствениот профил или да бидат затворени.
Индија ќе предводи во новите рафинериски инвестиции
И покрај очекуваниот врв на глобалната побарувачка, инвестициите во нови рафинериски капацитети нема целосно да запрат. Особено се издвојува Индија, каде што се очекува да бидат реализирани околу 40% од глобалните зголемувања на рафинериските капацитети до 2030 година.
Овие инвестиции се поттикнати од растот на домашната побарувачка и политиката на енергетска самостојност, но истовремено ќе внесат нови капацитети на светски пазар на кој долгорочно се очекува намалување на потребата од рафинирани нафтени производи.
„Вуд Мекензи“ предупредува дека рафинерискиот сектор нема да може да се потпира на надежта дека пазарните услови повторно ќе се подобрат. Одлуките за модернизација, промена на производството или затворање ќе мора да се донесат во следните години, имајќи предвид дека до 2040 година остануваат само три до четири циклуси на ремонт на рафинериите.
Според процените на компанијата, прашањето за сопствениците и инвеститорите веќе не е дали рафинериите ќе се соочат со притисок, туку дали нивната технолошка структура, локација и финансиска поддршка ќе им овозможат да се приспособат на новите услови на глобалниот енергетски
Извор: WoodMac.com
