Одлуката на Министерството за финансии на САД, преку Канцеларијата за контрола на странски средства (OФАК), да ѝ одобри посебна оперативна лиценца на Нафтната индустрија на Србија (НИС) до 23 јануари 2026 година ја намали непосредната закана од енергетска криза, но во исто време ја нагласи сложеноста и тежината на проблемот со кој се соочуваат и компанијата и државата.
Со лиценцата, издадена на 31 декември, на НИС ѝ се дозволува да го продолжи работењето, да ги сервисира постојните договори и да ги активира клучните оперативни процеси, односно, повторно стартување на рафинериската преработка, увоз на сурова нафта преку нафтоводот ЈАНАФ и извршување трансакции неопходни за безбедност на снабдувањето и техничко одржување. Практично, тоа значи дека Србија во наредните недели нема да се соочи со недостиг на нафтени деривати, а рафинеријата во Панчево ќе може да се врати во полн капацитет по завршувањето на техничките работи.
Сепак, привременото одобрување не ја менува пошироката слика. Американските санкции кон НИС стапија целосно на сила на 9 октомври 2025 година, а компанијата уште во септември поднесе дополнето барање за отстранување од листата на специјално означени лица (SDN), што претставува долг и неизвесен процес. Паралелно, OФАК им овозможи на акционерите и потенцијалните инвеститори да преговараат за промена на сопственичката структура, со рок до 24 март 2026 година, датум кој во суштина го означува крајниот рок за изнаоѓање трајно решение.
Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, оцени дека продолжувањето на лиценцата е важна и добра вест за граѓаните, бидејќи ѝ овозможува на НИС повторно да плаќа за веќе набавена сурова нафта, да ја транспортира до Србија и да продолжи со производство. Тој посочи дека веќе по првиот работен ден во јануари е можно да се платат и увезат околу 85.000 тони сурова нафта што се наоѓаат во складиштето во Омишљ, како и да се нарача дополнителен танкер со околу 140.000 тони.
Според Вучиќ, САД очекуваат до 23 јануари да бидат прецизирани сите клучни точки од идниот договор меѓу продавачот и купувачот на НИС, при што како најверојатен партнер се споменува унгарската компанија МОЛ. Тој нагласи дека МОЛ, заедно со НИС и државата Србија, активно учествувал во напорите за добивање на оперативната лиценца, што се толкува како индикатор за сериозни разговори за идно партнерство.
Економските последици од застојот во работата на рафинеријата веќе се почувствувале. Падот на индустриското производство во ноември и декември, како што изјави Вучиќ, е директно поврзан со прекинот на рафинериската преработка. Оттука, продолжувањето на лиценцата не е само прашање на енергетика, туку и на поширока економска стабилност.
Во исто време, американските услови за идното решение, според српските власти, подразбираат целосно исклучување на руската нафта од снабдувањето на НИС, што дополнително ја комплицира логистиката и ги зголемува трошоците, бидејќи суровата нафта би се увезувала преку Хрватска, најчесто од блискоисточни извори.
Во такви околности, лиценцата до 23 јануари претставува „здив“, краток временски простор за стабилизација на резервите, рестарт на производството и интензивирање на преговорите. Но таа истовремено е и јасна порака дека времето за конечен договор истекува. До март, Србија ќе мора да најде одржливо решение за НИС, во услови на засилени геополитички притисоци и реструктурирање на енергетските односи во регионот.
Енергетика 24
