Турција во последните години бележи забрзана трансформација на својот електроенергетски сектор, но и покрај силниот раст на обновливите извори, земјата и натаму останува значително зависна од јаглен и увозни енергенси. Најновиот извештај на Ember за 2026 година покажува дека 2025 година била пресвртна во поглед на растот на ветерната и сончевата енергија, кои заедно достигнале рекордно учество од 22% во производството на електрична енергија.
Овој напредок е пред сè резултат на силната експанзија на соларниот сектор, чиј производствен капацитет се удвоил во последните две години, како и на рекордните инвестиции во ветерни електрани. Само во 2025 година се додадени 6,5 GW нови капацитети од овие два извора, што ја позиционира Турција како регионален лидер во чистата енергија во однос на земјите од Блискиот Исток, Кавказот и Централна Азија. Сепак, и покрај ваквиот раст, земјата сè уште заостанува зад европските држави, каде уделот на обновливи извори во просек е повисок, а Турција се наоѓа во средината на листата според нивното учество.
Паралелно со овој развој, јагленот останува доминантен енергетски извор со удел од 34% во вкупното производство на електрична енергија. Дополнително, структурата на овој сектор открива висока зависност од увоз, бидејќи околу две третини од производството на електрична енергија од јаглен се базира на увезен јаглен. Иако изградбата на нови јагленски електрани е стопирана, најавените политики за гарантиран откуп на домашниот јаглен може да доведат до повторно зголемување на неговата употреба во наредните години, што отвора дилеми за усогласеноста на енергетската политика со климатските цели.
Дополнителен притисок врз енергетскиот систем претставува влијанието на климатските промени, особено сушите, кои веќе имаат долгорочни последици врз хидроенергетското производство. Во изминатите децении, производството од најголемите хидроцентрали во Турција е намалено за речиси една третина, што директно ја зголемува потребата од користење на природен гас. Овој тренд резултира со дополнителни трошоци од околу 1,8 милијарди долари годишно за увоз на гас, што ја прави енергетската безбедност сè почувствителна на надворешни фактори и ценовни шокови.
Во исто време, Турција прави значителен исчекор во развојот на системи за складирање на енергија, каде што веќе има најголемо портфолио на батериски проекти во Европа со капацитет од 33 GW. Овој резултат е директна последица на регулативите кои бараат сите нови ветерни и соларни капацитети да бидат придружени со батериско складирање. Сепак, и покрај импресивните бројки, дел од овие проекти имаат релативно кратко време на складирање, што може да го ограничи нивниот ефект врз стабилноста на електроенергетскиот систем.
Перспективите за идниот развој на секторот остануваат амбициозни, со планови Турција до 2035 година да го зголеми капацитетот на ветерната и сончевата енергија на 120 GW, што подразбира тројно зголемување во однос на сегашното ниво. За да се постигне ова, ќе биде потребно значително зголемување на годишните инвестиции, надминување на ограничувањата во електричната мрежа и поефикасни административни процедури за одобрување на нови проекти. Истовремено, ќе биде клучно да се воспостави подобар баланс помеѓу поддршката за традиционалните енергетски извори и забрзувањето на транзицијата кон одржливи решенија.
Анализата на ЕМБЕР јасно укажува дека Турција се движи во насока на енергетска трансформација, но процесот останува комплексен и обележан со контрадикции. Од една страна, земјата инвестира во обновливи извори и модерни технологии, а од друга, задржува значајна зависност од фосилни горива. Токму начинот на кој ќе ги балансира овие приоритети ќе го одреди нејзиниот енергетски и економски пат во наредната деценија.
Извор: Ember-Energy.org
