Чешка прави нов исчекор кон јакнење на својата енергетска независност, откако националната електроенергетска компанија ČEZ потпиша договор со британската компанија Rolls-Royce SMR за подготвителни работи за изградба на првиот мал модуларен нуклеарен реактор во државата. Станува збор за проект што може значително да ја редефинира енергетската стратегија на земјата во следната деценија и да ја позиционира меѓу европските лидери во новата генерација нуклеарна енергија.
Според генералниот директор на ČEZ, Даниел Бенеш, договорот опфаќа изработка на проектна документација, технички подготовки и лиценцни процедури неопходни за добивање градежни дозволи. Компанијата очекува сите регулаторни одобренија да бидат обезбедени до 2030 година, по што би можела да започне изградбата на реакторот на локацијата на постојната нуклеарна централа Темелин
Изборот на Темелин не е случаен. Станува збор за веќе развиена нуклеарна инфраструктура со обучен кадар, постојна мрежна поврзаност и институционално искуство, што значително ги намалува трошоците и времето за имплементација. Токму користењето на постојни нуклеарни локации се смета за еден од најисплатливите модели за развој на малите модуларни реактори во Европа.
Проектот има и пошироко геополитичко значење. Во услови кога европските земји настојуваат да ја намалат зависноста од увезени фосилни горива и да обезбедат стабилно базно производство на електрична енергија, нуклеарната енергија повторно добива централно место во енергетските стратегии. Малите модуларни реактори се гледаат како решение што нуди пониски почетни инвестиции, побрза изградба и поголема флексибилност во споредба со класичните големи нуклеарни централи.
Дополнителна тежина на проектот му дава фактот што Чешка веќе има 20% сопственички удел во Rolls-Royce SMR, што покажува дека Прага не сака да биде само купувач на технологија, туку и активен партнер во нејзиниот развој. Двете компании веќе имаат стратешки договор кој предвидува инсталирање до три гигавати нови енергетски капацитети во Чешка, што е еквивалент на повеќе големи електрани.
Интересно е што чешкиот реактор треба да биде втор проект на Rolls-Royce SMR, веднаш по првиот што компанијата ќе го реализира во Велика Британија. Тоа значи дека Чешка практично ќе биде меѓу првите држави во Европа што ќе ја тестира оваа технологија во реални услови и ќе може да стекне рана предност во знаење, индустриски синџири и експертиза.
Чешката држава во моментов поседува околу 70% од ČEZ, а владата во Прага презема чекори да стане единствен сопственик. Тоа се толкува како обид клучните енергетски проекти, особено нуклеарните, да бидат под целосна државна контрола во период на големи енергетски и безбедносни предизвици.
Ако проектот се реализира според планот, Чешка би можела да стане модел за останатите европски земји кои бараат сигурна, нискојаглеродна и домашно контролирана енергија. Малите модуларни реактори сè уште треба да ја докажат економската исплатливост на големо ниво, но интересот расте брзо. За Прага, ова не е само технолошки проект, туку долгорочна инвестиција во енергетски суверенитет, индустриска конкурентност и стабилност на снабдувањето.
Извор: Respekt.cz
