Париз. 6 февруари 2026 – Светската побарувачка за електрична енергија ќе расте со силна динамика до крајот на деценијата, што ќе наметне итна потреба од значително зголемување на инвестициите во електроенергетските мрежи и системската флексибилност, се наведува во најновиот извештај на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), објавен на 6 февруари 2026 година.
Во извештајот „Electricity 2026“ се прогнозира дека глобалната побарувачка за електрична енергија ќе расте со просечна стапка поголема од 3,5% годишно до 2030 година, што е повеќе од двојно побрзо од растот на вкупната енергетска побарувачка. Овој тренд е поттикнат од зголемената електрификација на индустријата, растечката употреба на електрични возила, поголемата побарувачка за климатизација, како и брзата експанзија на дата-центри и технологии базирани на вештачка интелигенција.
ИЕА оценува дека до 2030 година обновливите извори и нуклеарната енергија заедно ќе обезбедуваат околу 50% од глобалното производство на електрична енергија, во однос на 42% во моментов. Производството од обновливи извори, пред сè благодарение на рекордното инсталирање на соларни фотоволтаични капацитети, веќе го достигна производството од јаглен и се очекува да го надмине во наредниот период. Во исто време, нуклеарната енергија бележи историски највисоко ниво на производство.
Производството на електрична енергија од природен гас ќе продолжи да расте до 2030 година, поддржано од зголемената побарувачка во Соединетите Американски Држави и постепената замена на нафтата со гас во електроенергетскиот сектор на Блискиот Исток. Наспроти тоа, производството од јаглен ќе продолжи да опаѓа и до крајот на деценијата ќе се врати на нивото од 2021 година, поради што глобалните емисии на јаглерод-диоксид од производството на електрична енергија се очекува да останат приближно стабилни.
Извештајот посочува дека растечката побарувачка, сè поголемата зависност од временските услови кај производството и променетите обрасци на потрошувачка бараат забрзано проширување и модернизација на електроенергетските мрежи. Во моментов, проекти со вкупен капацитет поголем од 2.500 гигавати, вклучително обновливи извори, системи за складирање и големи потрошувачи како дата-центри, се задржани во редици за приклучување на мрежите на глобално ниво.
Според анализата на ИЕА, воведувањето технологии за подобрување на капацитетот на мрежите и спроведувањето регулаторни реформи што овозможуваат пофлексибилно приклучување и користење би можеле во краток рок да овозможат интеграција на околу 1.600 гигавати од овие проекти.
„Во услови на значителна неизвесност на енергетските пазари, извесно е дека глобалната побарувачка за електрична енергија расте далеку побрзо отколку во изминатата деценија“, изјави директорот за енергетски пазари и безбедност при ИЕА, Кеисуке Садамори. Тој нагласи дека задоволувањето на оваа побарувачка ќе бара зголемување на годишните инвестиции во електроенергетските мрежи за околу 50% до 2030 година, како и поголем фокус на флексибилноста, безбедноста и отпорноста на системите.
Извештајот регистрира и значителен раст на инсталациите за батериско складирање на електрична енергија на ниво на електроенергетски системи, кои стануваат клучен извор на краткорочна флексибилност. Забрзано зголемување на овие капацитети е забележано во Калифорнија, Германија, Тексас, Јужна Австралија и Обединетото Кралство.
ИЕА предупредува дека достапноста и цената на електричната енергија остануваат сè поизразен предизвик. Во многу земји, цените за домаќинствата од 2019 година наваму растат побрзо од приходите, додека високите трошоци создаваат притисок и врз индустријата и деловниот сектор. Поради тоа, креаторите на политики се насочуваат кон пазарни модели и регулаторни решенија кои обезбедуваат не само дополнителни инвестиции, туку и поголема ефикасност и флексибилност низ целиот електроенергетски систем.
Во заклучокот, извештајот укажува на потребата од засилување на безбедноста и отпорноста на електроенергетските системи, кои сè почесто се изложени на ризици од застарена инфраструктура, екстремни временски појави, сајбер-закани и други нови ранливости.
Извор: Iea.org
