Европската унија најави значајни измени во Механизмот за прекугранично прилагодување на јаглеродот (CBAM), со кои се олеснува третманот на увозот на електрична енергија, а истовремено се заострува примената и се проширува опфатот на системот. Наплатата на давачките за увоз на суровини и основни производи започнува на 1 јануари.
Клучна новина е можноста земјите од Енергетската заедница што ги имаат усогласено своите прописи со законодавството на ЕУ порано од планираното да добијат изземање од CBAM за електрична енергија. Со тоа се решаваат и долгогодишните проблеми со транзитот на струја, а воедно се воведува попрецизен и поправеден пресмет на емисиите на национално ниво.
Според Европската комисија, досегашниот модел бил премногу ригиден и недоволно го имал предвид напредокот во декарбонизацијата, особено во електроенергетскиот сектор. Новиот пристап предвидува националниот фактор за емисии да ја одразува јаглеродната интензивност на сите извори на електрична енергија, а не само производството од фосилни горива. Проценките покажуваат дека тоа ќе доведе до просечно повеќе од 30% пониска давачка за струјата од земјите на Енергетската заедница.
Паралелно со тоа, Европската унија ја зајакнува примената на CBAM и најави проширување на механизмот на околу 180 индустриски производи со висок удел на челик и алуминиум, главно машини, индустриски делови и, во помал обем, апарати за домаќинство. Вклучувањето на овие производи со повисок степен на преработка е планирано за јануари 2028 година.
CBAM е поврзан со Системот за тргување со емисии на ЕУ (EU ETS) и од 1 јануари ќе ги опфати увозниците на алуминиум, цемент, електрична енергија, железо и челик, водород и вештачки ѓубрива. Очекувањата се дека дел од трошоците ќе се префрлат на снабдувачите од трети земји, меѓу кои и државите од Западен Балкан и Турција.
Целта на механизмот е до 2034 година целосно да се изедначат пазарните услови меѓу производителите во ЕУ и оние надвор од Унијата. „CBAM треба да обезбеди фер конкуренција – да не бараме повеќе од увозниците отколку од сопствената индустрија“, изјави европскиот комесар за клима и чист раст Вопке Хоекстра, признавајќи дека претходниот систем имал „премногу празнини и бил непрактичен“.
Во случај на обиди за заобиколување на правилата, Европската комисија најавува построги мерки, вклучително и примена на општи национални коефициенти за пресметка на емисиите. Извршниот потпретседател на Комисијата за индустриска стратегија, Стефан Сежурн, оцени дека реформата значи „поедноставен, построг и поправеден CBAM“.
Дополнително, се предвидува воспоставување привремен фонд за поддршка на европските производители опфатени со CBAM, со цел да се зачува нивната конкурентност на пазарите во трети земји и да се намали ризикот од преселување на производството во региони со поблаги климатски правила.
Со најавените измени, Европската унија испраќа сигнал дека останува цврсто посветена на климатските цели, но и дека е подготвена да го приспособи регулаторниот рамковник за да обезбеди поефикасна и поправедна примена на јаглеродните политики.
Извор: Европска комисија
