Податоците на Националниот оператор на пазар на електрична енергија – МЕМО за третото тримесечје од 2026 година покажуваат дека домашното производство продолжува да има значајна улога во снабдувањето со електрична енергија. Во сите три месеци, јули, август и септември, трансакциите со домашно произведена електрична енергија биле поголеми од нето-потрошувачката, а МЕМО евидентира 100% покриеност на нето-потрошувачката со домашно производство.
Движењето по месеци покажува дека август бил периодот со најголем обем и на потрошувачка и на трансакции од домашно производство. Нето-потрошувачката од 440 GWh во јули пораснала на 484 GWh во август, а потоа се намалила на 419 GWh во септември. Слична динамика имале и трансакциите од домашно производство: од 461 GWh во јули се зголемиле на 519 GWh во август, за во септември да се намалат на 443 GWh.
| Показател | Јули 2026 | Август 2026 | Септември 2026 | Вкупно |
|---|---|---|---|---|
| Нето-потрошувачка | 440 GWh | 484 GWh | 419 GWh | 1.343 GWh |
| Трансакции од домашно производство | 461 GWh | 519 GWh | 443 GWh | 1.423 GWh |
| Разлика | 21 GWh | 35 GWh | 24 GWh | 80 GWh |
| Покриеност според МЕМО | 100% | 100% | 100% | 100% во секој месец |
Август бил месецот со најголема разлика меѓу трансакциите од домашно производство и нето-потрошувачката – 35 GWh, наспроти 21 GWh во јули и 24 GWh во септември. Во однос на јули, во август нето-потрошувачката пораснала за 10%, додека трансакциите од домашно производство се зголемиле за 12,6%. Во септември, во споредба со август, нето-потрошувачката се намалила за 13,4%, а трансакциите од домашно производство за 14,6%.
Споредба со истиот период од 2025 година: потрошувачката расте, домашните трансакции се намалуваат
Споредбата со третото тримесечје од 2025 година покажува дека во 2026 година нето-потрошувачката била поголема, но вкупниот обем на трансакции од домашно производство бил помал. Во јули, август и септември 2025 година нето-потрошувачката изнесувала вкупно 1.280 GWh, додека трансакциите од домашно производство достигнале 1.454 GWh. Во истиот период годинава, потрошувачката пораснала на 1.343 GWh, односно за 4,9%, а домашните трансакции се намалиле на 1.423 GWh, што е пад од околу 2,1%.
| Показател | Јули 2025 | Јули 2026 | Август 2025 | Август 2026 | Септември 2025 | Септември 2026 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Нето-потрошувачка | 460 GWh | 440 GWh | 424 GWh | 484 GWh | 396 GWh | 419 GWh |
| Трансакции од домашно производство | 551 GWh | 461 GWh | 446 GWh | 519 GWh | 457 GWh | 443 GWh |
| Разлика | 91 GWh | 21 GWh | 22 GWh | 35 GWh | 61 GWh | 24 GWh |
| Квартална споредба | Јули–септември 2025 | Јули–септември 2026 | Промена |
|---|---|---|---|
| Нето-потрошувачка | 1.280 GWh | 1.343 GWh | +4,9% |
| Трансакции од домашно производство | 1.454 GWh | 1.423 GWh | -2,1% |
| Разлика меѓу двете категории | 174 GWh | 80 GWh | -54,0% |
Најголемата промена се забележува во јули. Нето-потрошувачката во јули 2026 година била за 4,3% пониска отколку во истиот месец лани, но трансакциите од домашно производство биле намалени за 16,3%. Во август, пак, се случува обратен тренд: нето-потрошувачката пораснала за 14,2%, а трансакциите од домашно производство за 16,4% на годишно ниво. Во септември потрошувачката била повисока за 5,8%, додека домашните трансакции биле пониски за 3,1% во споредба со септември 2025 година.
Ова значи дека иако во третиот квартал од 2026 година домашното производство, според објавените пазарни трансакции, повторно било доволно за покривање на нето-потрошувачката, разликата меѓу овие две категории значително се намалила. Во истиот период лани таа изнесувала 174 GWh, а годинава 80 GWh, што претставува намалување од околу 54%.
Промена во структурата: независните производители го зголемуваат уделот
Една од најзначајните промени во третиот квартал е различната динамика на производителите и нивното учество во вкупните трансакции од домашно производство. ЕСМ останува најголем поединечен учесник, но неговиот удел се намалува од месец во месец. Во јули реализирал 206 GWh, односно 44,7% од вкупните трансакции, во август 209 GWh или 40,3%, а во септември 173 GWh, што претставува 39,1%.
Кај агрегаторите се забележува слична динамика на намалување на уделот. Нивните трансакции биле релативно стабилни во јули и август – 155 GWh и 157 GWh, но во септември се намалиле на 128 GWh. Учеството во вкупните трансакции од домашно производство се намалило од 33,6% во јули на 30,2% во август и 28,8% во септември.
Наспроти тоа, независните производители бележат најизразен раст на учеството во текот на тримесечјето. Во јули реализирале 71 GWh, што претставувало 15,4% од вкупните трансакции. Во август нивниот обем речиси се удвоил, достигнувајќи 135 GWh, а учеството пораснало на 26,1%. Во септември, и покрај намалувањето на трансакциите на 119 GWh, нивниот удел дополнително се зголемил на 26,9%, бидејќи вкупниот обем на домашните трансакции се намалил побрзо.
Ако се споредат почетокот и крајот на тримесечјето, трансакциите на независните производители се зголемиле од 71 на 119 GWh, односно за 67,6%, а нивното учество пораснало за 11,5 процентни поени. Така, независните производители во септември се приближиле до агрегаторите, со разлика од само 9 GWh во реализираните трансакции.
Кај производителите кои користат повластена тарифа, движењето е поинакво. Нивните трансакции се намалиле од 29 GWh во јули на 18 GWh во август, а во септември се зголемиле на 23 GWh. Учеството им се движело од 6,3% во јули, преку 3,4% во август, до 5,3% во септември.
| Група производители | Јули 2026 | Август 2026 | Септември 2026 | Вкупно за кварталот |
|---|---|---|---|---|
| ЕСМ | 206 GWh (44,7%) | 209 GWh (40,3%) | 173 GWh (39,1%) | 588 GWh |
| Агрегатори | 155 GWh (33,6%) | 157 GWh (30,2%) | 128 GWh (28,8%) | 440 GWh |
| Независни производители | 71 GWh (15,4%) | 135 GWh (26,1%) | 119 GWh (26,9%) | 325 GWh |
| Повластена тарифа | 29 GWh (6,3%) | 18 GWh (3,4%) | 23 GWh (5,3%) | 70 GWh |
| Вкупно | 461 GWh | 519 GWh | 443 GWh | 1.423 GWh |
На ниво на целото тримесечје, ЕСМ учествувал со 588 GWh, односно околу 41,3% од вкупните трансакции од домашно производство. Агрегаторите реализирале 440 GWh или 30,9%, независните производители 325 GWh или 22,8%, а производителите со повластена тарифа 70 GWh, односно 4,9%.
ЕСМ и агрегаторите заедно и натаму имаат најголем удел во трансакциите од домашно производство, но нивното заедничко учество се намалува во текот на тримесечјето. Во јули тие учествувале со 78,3%, во август со 70,5%, а во септември со 67,9%. Истовремено, уделот на независните производители расте и станува сè позначаен дел од пазарната структура.
Споредба на структурата со 2025 година
Годишната споредба дополнително ја истакнува промената кај независните производители. Во третиот квартал од 2025 година тие реализирале вкупно 476 GWh, додека во истиот период годинава нивните трансакции изнесувале 325 GWh. Тоа е намалување од околу 31,7% на квартално ниво, иако нивното учество во текот на 2026 година растело од месец во месец. ЕСМ, од друга страна, во двата споредувани периода реализирал речиси идентичен обем – 587 GWh во 2025 и 588 GWh во 2026 година.
Кај производителите со повластена тарифа, кварталниот обем се зголемил од 65 GWh во 2025 на 70 GWh во 2026 година. За агрегаторите, меѓутоа, не може да се направи директна споредба со категоријата „виртуелни производители“ од 2025 година без потврда дека станува збор за идентична категорија во методологијата на МЕМО. Во 2025 година виртуелните производители реализирале вкупно 326 GWh.
Овие бројки покажуваат дека промените во структурата не треба да се толкуваат само преку месечните удели. Иако независните производители во 2026 година имаат поголемо учество во септември отколку во јули, нивниот вкупен квартален обем е значително понизок во споредба со истиот период лани. Истовремено, ЕСМ го задржал речиси истиот обем на трансакции.
Што значи покриеноста од 100%?
МЕМО за сите три месеци од 2026 година наведува дека учеството на домашното производство во однос на нето-потрошувачката изнесува 100%. Тоа значи дека, според показателот на операторот, трансакциите со домашно произведена електрична енергија биле доволни за покривање на нето-потрошувачката, односно потрошувачката без загубите во мрежата.
Важно е овој податок да не се толкува како доказ дека во земјата немало увоз на електрична енергија. Во сите три месеци трансакциите од домашно производство биле поголеми од нето-потрошувачката – за 21 GWh во јули, 35 GWh во август и 24 GWh во септември. Но, тоа не значи дека целиот електроенергетски систем бил снабден исклучиво од домашни извори или дека не постоела прекугранична размена. За таков заклучок е потребен целосен електроенергетски биланс, кој ги опфаќа и загубите и увозот и извозот.
Поголема нето-потрошувачка и помала разлика меѓу домашните трансакции и потрошувачката
Третиот квартал од 2026 година покажува дека нето-потрошувачката пораснала за 4,9% во однос на истиот период лани, додека трансакциите од домашно производство се намалиле за 2,1%. Разликата меѓу двете категории се намалила од 174 GWh на 80 GWh. Тоа е најважната промена во однос на претходната година и покажува дека разликата меѓу домашните пазарни трансакции и нето-потрошувачката е значително помала.
Во структурата на производителите, ЕСМ го задржал речиси истиот квартален обем, додека независните производители забележале понизок вкупен обем во однос на 2025 година, и покрај растот на нивното учество во текот на третиот квартал од 2026 година. Агрегаторите остануваат значајна група учесници, но нивната категорија не може без дополнителна методолошка потврда директно да се споредува со виртуелните производители од претходната година.
Оттука, покрај фактот дека домашните трансакции во сите три месеци биле доволни за покривање на нето-потрошувачката според показателот на МЕМО, кварталната анализа открива и промена во односот меѓу потрошувачката и домашното пазарно пласирање, како и во структурата на учесниците на пазарот.ите и зајакнување на позицијата на независните производители.
Енергетика 24
