Брент и WTI се двата најважни референтни показатели за цената на суровата нафта на светските пазари. Иако се разликуваат по квалитетот, местото на производство и начинот на транспорт, нивните цени се под влијание на глобалната понуда и побарувачка, геополитичките ризици и состојбите на регионалните пазари. Разликите меѓу нив се важни за трговците, рафинериите и земјите што зависат од увоз на нафтени деривати.
Цената на нафтата што секојдневно се следи на светските пазари најчесто се поврзува со два показатели, Брент и WTI. Иако и двата ја одразуваат вредноста на суровата нафта, тие не се однесуваат на идентичен производ, ниту на исти услови за производство, складирање и транспорт. Токму овие разлики објаснуваат зошто нивните цени понекогаш се движат речиси паралелно, а во други периоди меѓусебно се оддалечуваат.
Брент, кој се добива од нафтени полиња во Северното Море, е главниот референтен показател за голем дел од меѓународната трговија со нафта, особено во Европа, Африка и на дел од азиските пазари. WTI, односно „Вест Тексас интермидиет“, е американски показател што ја одразува цената на суровата нафта произведена во САД.
Според некои проценки, денес Брент се користи како референца за формирање на цената на околу 60% од нафтата со која се тргува во светот. Неговата широка примена произлегува од достапноста за меѓународен транспорт и од развиените пазари за тргување со договори поврзани со овој вид нафта.
Квалитетот на нафтата влијае врз нејзината цена
Една од основните разлики меѓу различните видови сурова нафта е нивната густина. Според ова својство, нафтата се класифицира како лесна, средна или тешка.
Лесната нафта има помала густина и, вообичаено, полесно се преработува во бензин, дизел и други вредни нафтени производи. Тешката нафта бара посложени постапки за преработка, што може да ги зголеми трошоците на рафинериите. Поради тоа, лесната нафта често се продава по повисока цена, иако конечната вредност зависи и од побарувачката, достапноста и техничките можности на рафинериите.
Густината се изразува и преку показателот АПИ-гравитација, кој го развил Американскиот институт за нафта. Повисока вредност означува полесна нафта, додека пониска вредност укажува на поголема густина.
Вториот важен показател е содржината на сулфур. Нафтата со помалку сулфур се нарекува слатка, а онаа со поголема содржина на сулфур, кисела. За отстранување на сулфурот се потребни дополнителни процеси, што влијае врз трошоците и сложеноста на рафинирањето.
Вообичаено, комбинацијата од мала густина и ниска содржина на сулфур се смета за поволна, бидејќи овозможува поедноставна преработка и производство на горива со повисока пазарна вредност.
Брент и WTI: Кој е поквалитетен?
WTI генерално се смета за полесна и послатка нафта од Брент. WTI има АПИ-гравитација од околу 39,6 степени и содржина на сулфур од приближно 0,24%. Кај брент, соодветните вредности се околу 38 степени и 0,40% сулфур.
Овие вредности може да варираат во зависност од конкретниот состав на нафтата и од мешавините што се користат за формирање на референтните видови.
Од аспект на квалитетот, WTI има одредена предност. Сепак, тоа не значи дека секогаш е поскап од брент. Цената не зависи само од квалитетот на суровината, туку и од тоа каде се произведува, колку лесно може да се транспортира и колкава е побарувачката на пазарите на кои се продава.
Токму тука се наоѓа една од клучните разлики меѓу двата показатели.
Транспортот му дава предност на брент
Брент потекнува од нафтени полиња во Северното Море, во близина на бреговите на Велика Британија и Норвешка. Денес, овој показател не се однесува само на нафтата од првичното нафтено поле Брент, туку на референтна мешавина од повеќе видови нафта од регионот.
Неговата географска положба овозможува релативно лесен пристап до поморскиот транспорт. Нафтата може да се пренесува со танкери до рафинерии и терминали во различни делови на светот, што ја прави погодна за меѓународна трговија.
WTI, од друга страна, се произведува во САД и традиционално се поврзува со цените во внатрешноста на американскиот пазар. Важна точка за складирање и испорака е Кушинг, во сојузната држава Оклахома, каде што се поврзуваат значајни нафтоводни системи и складишни капацитети.
За WTI, пристапот до крајните потрошувачи зависи од нафтоводите, железничкиот транспорт и инфраструктурата што ги поврзува производствените региони со рафинериите, особено оние на брегот на Мексиканскиот Залив.
Кога транспортните капацитети се ограничени, нафтата може да се натрупува во одреден регион, а нејзината локална цена да биде пониска од онаа на светските пазари. Обратно, подобрувањето на инфраструктурата и проширувањето на извозните можности можат да ја намалат оваа разлика.
Зошто цените на Брент и WTI се разликуваат?
Цените на брент и WTI историски често се движеле во слична насока, но тоа не значи дека мора да бидат еднакви. Двата показатела реагираат на глобалните промени во понудата и побарувачката, но истовремено ги одразуваат и специфичните услови на регионалните пазари.
Значајно оддалечување на нивните цени беше забележано од 2011 година, кога зголеменото производство на нафта во Северна Америка, вклучително и во САД и Канада, ја зголеми понудата во внатрешноста на континентот. Во одредени периоди, транспортната инфраструктура не можеше доволно брзо да ги следи растечките количини, што придонесе ВТИ да се тргува со значителен попуст во однос на брент.
Истовремено, Брент остана тесно поврзан со меѓународниот пазар, каде што настаните во земјите производители, нарушувањата во поморскиот транспорт и промените во глобалната побарувачка имаат директно влијание врз цените.
Разликата меѓу двата показатели, позната како ценовен распон, затоа може да послужи како показател за состојбите на пазарот. Поширок распон може да укажува на регионален вишок или недостиг на нафта, ограничувања во транспортот или различна динамика на побарувачката. Сепак, за правилно толкување потребно е да се земат предвид и пошироките пазарни услови.
Како се формира цената на нафтата?
Покрај квалитетот и транспортот, врз цените на суровата нафта влијаат и глобалната економска активност, одлуките на големите производители, девизните курсеви и геополитичките ризици.
Кога понудата е поголема од побарувачката, цените обично се под притисок. Кога производството е ограничено, а потрошувачката останува висока, цените имаат тенденција да растат. Овој однос може дополнително да се промени при прекини во производството, воени конфликти, санкции или нарушувања на поморските патишта за транспорт на нафта.
Одлуките на Организацијата на земјите извознички на нафта и нејзините партнери, позната како ОПЕК+, исто така можат да влијаат врз очекувањата на трговците и врз цените. Намалувањето или зголемувањето на производството не се одразува секогаш веднаш, бидејќи пазарот ги вклучува и очекувањата за идните движења.
Дополнително, цените се чувствителни на економските изгледи на големите потрошувачи, како Кина, САД и европските земји. Посилната индустриска активност и транспортот можат да ја зголемат побарувачката, додека забавувањето на економијата може да ја ограничи.
Каква е улогата на Брент и ВТИ на финансиските пазари?
Брент и ВТИ не се важни само за физичката трговија со нафта, туку и за финансиските пазари. Нивните цени се основа за фјучерс-договори, преку кои производителите, рафинериите, трговците и инвеститорите можат да договараат купување или продажба на нафта по однапред утврдена цена за одреден иден период.
За производителите, ваквите договори овозможуваат подобро планирање на приходите. Рафинериите можат да ги намалат ризиците поврзани со трошоците за суровината, додека трговците и инвеститорите ги користат за управување со ценовните ризици или за вложување врз основа на очекуваните пазарни движења.
Фјучерс-договорите се тргуваат на организирани берзи. Договорите поврзани со ВТИ главно се тргуваат на Њујоршката трговска берза, додека оние за брент се тргуваат преку европскиот пазар на берзата ИЦЕ.
Иако тргувањето со овие договори е финансиска активност, нивните цени се поврзани со очекувањата за физичката понуда и побарувачка на нафта. Затоа, промените во берзанските цени можат да влијаат врз договорите за испорака на суровина и врз планирањето на трошоците во нафтената индустрија.
Зошто ова е важно за потрошувачите?
Разликите меѓу Брент и WTI имаат значење и надвор од берзанските пазари. Цената на суровата нафта е еден од факторите што влијаат врз трошоците за производство на бензин, дизел и други нафтени производи, но не е единствениот фактор што ја одредува крајната цена на горивата.
На малопродажните цени влијаат и трошоците за преработка и транспорт, регионалната понуда, девизните курсеви, даноците, акцизите и маржите во дистрибуцијата.
Поради тоа, движењето на Брент не мора веднаш или во иста мера да се одрази врз цените на бензинот и дизелот во секоја земја. Влијанието зависи од структурата на снабдувањето, договорите за набавка и националната даночна политика.
Брент и WTI, сепак, остануваат меѓу најважните показатели за следење на нафтениот пазар. Брент е особено значаен за меѓународната трговија, додека WTI дава важна слика за американскиот пазар. Нивното истовремено следење овозможува подобро разбирање не само на глобалното движење на цените, туку и на разликите во понудата, транспортот и побарувачката во одделните региони.
Енергетика 24
