Шведски претприемач предлага децентрализиран систем со илјадници микромрежи што би произведувале, складирале и споделувале електрична енергија
Иднината на електроенергетските мрежи можеби нема да биде во изградбата на сè поголеми централизирани системи, туку во создавањето илјадници помали, меѓусебно поврзани мрежи што можат локално да произведуваат, складираат и разменуваат електрична енергија.
Оваа идеја ја развива шведскиот технолошки претприемач Јонас Биргерсон, кој во својот роден Лунд експериментира со модел инспириран од начинот на кој функционира интернетот, голем број помали и интелигентно управувани мрежи поврзани во една поширока инфраструктура.
Проектот веќе привлекува внимание и надвор од Шведска. Компанијата на Биргерсон, ViaEuropa, потпиша договор за развој на мали електроенергетски мрежи со здружение што ги претставува станбените компании во Шведска. Компаниите што ги претставува здружението управуваат со околу еден милион станови.
Идејата доаѓа во време кога европскиот електроенергетски систем се соочува со растечка побарувачка и ограничен капацитет. Според податоците наведени од „Њујорк тајмс“, потребите за електрична енергија во Европа би можеле да се зголемат за 60% до 2030 година, поттикнати меѓу другото од ширењето на дата-центрите, електричните возила и топлинските пумпи.
Во Данска, операторот на електроенергетската мрежа годинава привремено го запрел приклучувањето на нови корисници поради ограничениот капацитет.
Проблемот не е само во недостигот на капацитет за новата потрошувачка. Централизираните мрежи се изложени и на ризик од сериозни прекини предизвикани од технички дефекти или напади.
Во јануари 2021 година, проблем со прекинувач во трафостаница во Хрватска за малку ќе предизвикал поширок дефект во европскиот електроенергетски систем. Минатата година големи прекини на електричната енергија ги погодија Шпанија и Португалија. Слични проблеми се регистрираат и во САД, каде екстремните временски услови и ограничувањата на инфраструктурата го зголемуваат ризикот од прекини.
Токму ваквата ранливост, според Биргерсон, била еден од главните мотиви за неговото свртување кон енергетиката. Тој особено го посочува искуството на Украина, каде руските напади врз електроенергетската инфраструктура предизвикаа големи прекини во снабдувањето со електрична енергија, греење и вода.
Наместо една голема мрежа со ограничен број критични точки, идејата е системот да се подели на голем број помали единици, микромрежи, кои можат да функционираат локално, но и да разменуваат електрична енергија со други мрежи.
Моделот во голема мера е инспириран од интернетот. Наместо централизирано управување, софтверот и дигиталните системи би го координирале движењето на електричната енергија меѓу голем број микромрежи, слично како што рутерите управуваат со преносот на податоци.
„Многу. Мали. Евтини. Дигитално координирани. Така функционира интернетот“, вели Биргерсон.
Според приврзаниците на концептот, децентрализираната архитектура може да овозможи постепено градење на системот, пониски трошоци за изградба и работа и подобро интегрирање на обновливите извори на енергија. Дополнителна предност е што дефект во една локална мрежа не би морал да се претвори во проблем за целиот систем.
На оваа идеја работат и истражувачи од Европа. Тим финансиран од Европскиот истражувачки совет развива проект наречен SAFEr GRID, чија цел е да покаже дека систем од поврзани, но независни мали електроенергетски мрежи може да функционира на европско ниво.
Според Антонело Монти, член на тимот, ваквиот пристап би можел да спречи локален проблем да прерасне во дефект што ќе зафати голем дел од континентот.
Биргерсон не е нов во технологијата. Во доцните 1990-ти години тој беше меѓу претприемачите кои помогнаа во развојот на оптичкиот широкопојасен интернет во Шведска, а во земјата го доби прекарот „Broadband Jesus“. Сега истата идеја за децентрализација и дигитално управување ја применува во енергетиката.
Еден од неговите пилот-проекти веќе функционира во Лунд. Станбена и деловна зграда со паркинг произведува дел од потребната електрична енергија преку соларни панели, ја складира во батерии и ја распределува меѓу компаниите и станарите. Системот е во употреба од април 2025 година.
Следниот чекор е многу поголем. Биргерсон работи на трансформација на станбен комплекс од 1960-тите со 10 згради и 278 станови. Поголемиот дел од опремата за микромрежите се поставува во постојните технички простории, а старите простории што некогаш служеле за согорување се користат за сместување на батериските системи.
Енергетскиот менаџер на општинската станбена компанија во Лунд, Хенрик Адамсон, вели дека проектот е интересен и поради потенцијалот локално произведената енергија да ги намали долгорочните оперативни трошоци.
Системот треба и подобро да ја искористи електричната енергија произведена од соларните панели на покривите. Софтверот создава своевидна бариера меѓу локалните производители и главната мрежа, овозможувајќи електричната енергија да се споделува или продава меѓу соседите без секоја трансакција да мора да се потпира на централната мрежа.
Лунд, град со помалку од 135.000 жители, можеби не изгледа како место од кое би започнала промена во европската енергетика. Но, градот има долга традиција на научни и технолошки истражувања, а во него се развиени или усовршени технологии како вештачкиот бубрег, медицинскиот ултразвук, Bluetooth и читачите за отпечатоци.
Во градот се наоѓа и European Spallation Source, една од најголемите европски научноистражувачки инфраструктури, со моќен протонски акцелератор. Дел од знаењето од областа на енергетската електроника што се користи во овој објект сега се применува и во проектите за модернизација на старите станбени згради.
Идејата за децентрализација веќе добива место и во европската енергетска политика. Планот за електроенергетските мрежи на Европската Унија предвидува мрежите да станат „подигитализирани, децентрализирани и пофлексибилни“, додека европските институции отвораат простор за локални иновации и експерименти.
И НАТО ја разгледува можноста децентрализацијата на електроенергетската инфраструктура да придонесе за нејзината отпорност.
За Европа, прашањето станува сè поактуелно: како да се зголеми капацитетот на мрежите за новата електрификација, а истовремено да се намали ризикот од големи прекини.
Одговорот што се тестира во Лунд не е замена на постојната мрежа преку ноќ, туку постепено создавање локални енергетски системи што можат да функционираат самостојно, но и да бидат дел од поширока мрежа.
Биргерсон сега се обидува да покаже дека моделот што функционира во еден шведски град може да се прошири и на други делови од Европа – зграда по зграда, микромрежа по микромрежа.
Извор: NYTimes.com
