Шпанскиот соларен сектор, по години на рекорден раст, почнува да се соочува со проблемот на сопствениот успех. Падот на цените на електричната енергија во часовите со најголемо соларно производство, сè почестите нулти и негативни цени, забавувањето на долгорочните договори за продажба на електрична енергија и потешкиот пристап до финансирање создаваат притисок врз профитабилноста на новите фотоволтаични проекти.
Шпанија во 2025 година додала рекордни 10.105 MW соларен капацитет, од кои 8.966 MW биле големи фотоволтаични централи, а 1.139 MW оделе во самопотрошувачка. Со тоа фотоволтаиците достигнале удел од околу 23% во шпанскиот електроенергетски микс.
Сепак, во првите девет месеци од 2026 година биле инсталирани 4.788 MW, што укажува дека минатогодишниот рекорд најверојатно нема да биде повторен.
Главниот проблем веќе не е недостигот од соларни проекти, туку нивната економска исплатливост. Просечната цена што ја добивале фотоволтаичните централи за произведената електрична енергија паднала од 42,28 евра/MWh во 2024 година на 36,39 евра/MWh во 2025 година, а во првата половина од 2026 година паднала на само 29,68 евра/MWh.
Причината е феноменот познат како „канибализација на соларната енергија“ колку повеќе соларни централи произведуваат во истите часови, толку повеќе ја намалуваат берзанската цена токму во периодот кога произведуваат најмногу.
Во 2025 година во Шпанија биле регистрирани 797 часа со цена од нула или под нула евра/MWh. До 7 јули 2026 година тој број веќе бил достигнат, а до почетокот на септември се приближувал до 900 часа.
Таквиот тренд директно ги намалува приходите на производителите и го продолжува периодот потребен за враќање на инвестициите. За новите проекти ситуацијата е уште посложена, бидејќи пониските пазарни приходи се комбинираат со повисоки трошоци за финансирање.
Дополнителен проблем е забавувањето на PPA договорите, односно долгорочните договори за откуп на електрична енергија. Според Шпанската фотоволтаична унија (UNEF), пазарот на PPA договори губи динамика и според бројот на трансакции и според договорената моќност.
Во исто време, традиционалните банки стануваат повнимателни при финансирањето на фотоволтаични проекти поради неизвесноста околу идните приходи.
Генералниот директор на UNEF, Хозе Доносо, предупредува дека без соодветен ценовен сигнал инвестициите ќе бидат доведени во прашање, повикувајќи на промени во начинот на формирање на цените на електричната енергија.
Секторот сепак смета дека проблемот може да биде привремен доколку расте побарувачката за електрична енергија. Како клучни извори на нова побарувачка се издвојуваат дата-центрите, електрификацијата на индустријата, производството на водород, електромобилноста и складирањето енергија.
Особено значајна улога се очекува да имаат батериите. Складирањето овозможува дел од соларната електрична енергија произведена во периодот на најниски цени да се префрли во часови кога електричната енергија има поголема пазарна вредност.
Зад себе, Шпанија веќе има значителен капацитет за складирање. Складирањето зад броилото во 2025 година пораснало за 65%, со нови 540 MWh, но кај големите соларни централи развојот е многу побавен, инсталирани се само 261 MW складирање, наспроти 33.031 MW за кои се доделени приклучоци и уште 14.607 MW во постапка.
UNEF бара и промени во дизајнот на електроенергетскиот пазар, поедноставување на административните процедури, пофлексибилни правила за приклучување и хибридизација на постојните централи.
Шпанскиот пример покажува дека брзото зголемување на соларните капацитети само по себе не гарантира и одржлив раст на секторот. Кога производството расте побрзо од побарувачката, мрежата и складирањето, сончевата енергија може да почне да ја намалува сопствената пазарна вредност.
Предизвикот за следната фаза на соларниот развој затоа не е само колку нови мегавати ќе се изградат, туку и како произведената електрична енергија ќе се складира, пренесе и потроши во часовите кога има најголема вредност.
Извор: Elperiodicodelaenergia.com
