Во услови на сè поголема глобална побарувачка за чисти извори на енергија и намалување на зависноста од фосилните горива, вниманието на научниците, владите и енергетските компании сè повеќе се насочува кон плимната енергија. Иако не е толку распространета како сончевата или ветерната енергија, многумина ја сметаат за еден од најсигурните обновливи извори бидејќи производството на електрична енергија не зависи од временските услови, туку од природниот циклус на плимата и осеката.
Плимната енергија се создава како резултат на гравитациското влијание на Месечината и Сонцето врз Земјата. Овие сили предизвикуваат периодично покачување и намалување на нивото на морето, создавајќи огромни количества кинетичка и потенцијална енергија. За разлика од ветерот, кој може целосно да престане, или сончевата енергија, која е ограничена на дневните часови, движењето на плимите може да се предвиди со голема прецизност години однапред. Токму оваа предвидливост ја прави плимната енергија особено вредна за современите електроенергетски системи.
Идејата за искористување на силата на морето не е нова. Уште во средниот век, а според некои историски извори и во римскиот период, водениците на плима се користеле за мелење жито. Современата примена започнува во 20 век, кога инженерите почнале да ја претвораат механичката енергија на морските струи во електрична енергија. Првата голема плимна електрана во светот е изградена во 1966 година на реката Ранс во Франција. Со инсталиран капацитет од 240 мегавати, оваа електрана речиси половина век беше најголемата од ваков вид во светот и претставува доказ дека плимната енергија може успешно да се користи на комерцијално ниво.
Денес, лидер во светот е Јужна Кореја. Плимната електрана кај езерото Сихва, пуштена во употреба во 2011 година, располага со инсталирана моќност од 254 мегавати и е најголемата активна постројка за производство на електрична енергија од плимите. Освен што произведува електрична енергија, проектот придонесува и за подобрување на квалитетот на водата во езерото, покажувајќи дека ваквите инфраструктурни зафати можат да имаат и дополнителни еколошки придобивки кога се правилно проектирани.
Покрај Јужна Кореја и Франција, Велика Британија денес претставува светски центар за развој на нови технологии за плимна енергија. Благодарение на силните морски струи околу Шкотска и Велс, британските компании тестираат нови генерации подводни турбини кои функционираат слично на ветерниците, но наместо воздух ја користат силата на морските струи. Најпознат е проектот „MeyGen“ во северна Шкотска, кој се смета за најголемиот проект за плимни турбини во светот и претставува модел за идниот развој на оваа индустрија.
Канада, исто така, има извонреден природен потенцијал. Во заливот Фанди, сместен меѓу провинциите Нова Шкотска и Њу Бранзвик, се регистрирани едни од највисоките плими во светот, со разлика помеѓу високата и ниската плима која на одредени места достигнува и до 16 метри. Иако таму сè уште нема големи комерцијални електрани, регионот претставува една од најважните светски лаборатории за тестирање нови технологии за искористување на плимната енергија.
Кина исто така интензивно инвестира во овој сектор. Земјата располага со неколку помали плимни електрани, меѓу кои најпозната е постројката Џангсија, која работи уште од 1985 година. Во последните години кинеските институции вложуваат значителни средства во развој на нови турбини и системи за производство на електрична енергија од морските струи, како дел од националната стратегија за намалување на емисиите на јаглерод диоксид.
Иако повеќе од триесет држави развиваат технологии поврзани со морската енергија, најголеми инвестиции денес реализираат Јужна Кореја, Франција, Велика Британија, Канада, Кина, САД, Холандија, Норвешка, Ирска и Индија. Најголемиот број проекти се наоѓаат долж бреговите на Атлантскиот Океан и Северното Море, каде што природните услови овозможуваат високи морски струи и големи разлики во нивото на водата.
Плимната енергија се добива на неколку начини. Најраспространети се турбините поставени директно во морските струи, кои функционираат слично како ветерните електрани. Вториот начин е изградба на брани што ја користат разликата меѓу високата и ниската плима, додека најновите технологии предвидуваат изградба на вештачки плимни лагуни кои овозможуваат подобра контрола врз производството на електрична енергија и помало влијание врз животната средина.
Една од најголемите предности на плимната енергија е нејзината сигурност. Таа произведува електрична енергија според природен циклус што може однапред да се пресмета, има многу ниски емисии на јаглерод диоксид и долг работен век. Големите плимни електрани можат да функционираат повеќе од половина век, а некои инженерски проценки покажуваат дека нивниот животен век може да надмине и 100 години.
Сепак, оваа технологија има и свои ограничувања. Изградбата на плимни електрани бара исклучително високи почетни инвестиции, а погодни локации постојат само во одредени делови од светот. Дополнително, изградбата на брани и поставувањето турбини може да влијаат врз морските екосистеми, миграцијата на рибите и движењето на седиментите, поради што секој проект мора да биде придружен со детални еколошки анализи.
И покрај овие предизвици, бројни експерти сметаат дека плимната енергија ќе има сè поголема улога во идниот енергетски систем. Со развојот на поефикасни турбини, намалувањето на производствените трошоци и зголемената потреба од стабилни обновливи извори на енергија, се очекува оваа технологија во наредните децении значително да го зголеми својот удел во светското производство на електрична енергија. Земјите кои денес инвестираат во плимната енергија не само што градат нови електрани, туку поставуваат темели за енергетски систем кој ќе биде почист, попредвидлив и поотпорен на климатските промени.
Енергетика 24
