По повеќе од дваесет години неизвесност, одложувања и политички пречки, Транссахарскиот гасовод (TSGP) повторно се наметнува како еден од најзначајните енергетски проекти во светот. Со неодамнешното продолжување на градежните активности во јужен Алжир, амбициозниот проект за транспорт на нигериски природен гас кон Европа преку Нигер и Алжир влегува во нова фаза, а експертите оценуваат дека неговата реализација би можела суштински да го промени европскиот енергетски пазар.
Станува збор за гасовод долг 4.128 километри, кој ќе се протега од нигерискиот град Вари, преку територијата на Нигер, па сè до алжирскиот енергетски центар Хаси Р’Мел во северниот дел на Сахара. Оттаму, гасот ќе може да се транспортира до европските пазари преку постојните алжирски гасоводи што водат кон Италија и Шпанија.
Проект стар четири децении
Идејата за директно поврзување на нигериските гасни полиња со Европа преку Северна Африка постои уште од 1980-тите години. Сепак, проектот со децении остана само на хартија поради недостиг на финансиски средства, безбедносни предизвици и политички несогласувања меѓу земјите учеснички.
Нигерија, Нигер и Алжир првпат потпишаа договор за реализација на проектот во 2009 година. Тогаш беше најавено дека првите количини гас ќе стигнат до Европа до 2015 година. Но, роковите постојано се пролонгираа, а проектот неколкупати беше ставен во мирување.
Нов импулс доби во 2022 година со потпишувањето меморандум за разбирање во Алжир, а годинава, по подобрувањето на дипломатските односи меѓу Алжир и Нигер, работите повторно се придвижија од мртва точка.
Во февруари, алжирскиот претседател Абделмаџид Тебун го пречека лидерот на Нигер, Абдурахаман Тијани, при што двете земји ја потврдија намерата за зајакнување на економската и енергетската соработка.
Поврзување на две африкански енергетски сили
Значењето на проектот лежи во фактот што ги поврзува двете најголеми гасни сили на африканскиот континент. Алжир е најголем производител на природен гас во Африка, додека Нигерија располага со најголеми неискористени резерви на континентот.
Според проценките, двете земји заедно располагаат со повеќе од половина од вкупните африкански резерви и производство на природен гас.
Гасоводот треба да транспортира околу 30 милијарди кубни метри природен гас годишно, што претставува приближно 11% од сегашниот годишен увоз на гас во Европа. Дополнителни количини ќе се преработуваат во алжирските терминали Арзев и Скикда и ќе се извезуваат како течен природен гас (ЛНГ).
Европа бара нови извори на енергија
Растечкиот интерес за проектот доаѓа во период кога Европската Унија интензивно работи на диверзификација на енергетските извори. По руската инвазија врз Украина и намалувањето на зависноста од рускиот гас, европските земји активно бараат нови и сигурни добавувачи.
Дополнителна загриженост создава и нестабилноста на Блискиот Исток, особено ризиците поврзани со транспортот на енергенси преку Ормускиот Теснец, еден од најважните светски енергетски коридори.
Во такви околности, Африка сè повеќе се гледа како стратешки партнер за европската енергетска безбедност.
За Алжир, проектот претставува можност да ја зацврсти својата улога како еден од најважните снабдувачи на Европа со природен гас. За Нигерија, пак, тоа значи пристап до профитабилниот европски пазар и подобро искористување на огромните резерви што со години остануваат недоволно експлоатирани.
Големи економски придобивки за Нигер
Иако е една од најсиромашните држави во светот, Нигер има клучна улога во проектот бидејќи низ неговата територија ќе поминува значителен дел од трасата.
Властите во Ниамеј очекуваат значителни приходи од транзитни такси, како и нови инвестиции во патна, енергетска и телекомуникациска инфраструктура. Се проценува дека изградбата би можела да отвори илјадници работни места и да придонесе за економски развој на региони кои со години се меѓу најнеразвиените во Африка.
Безбедноста и финансирањето остануваат најголем предизвик
И покрај оптимизмот, реализацијата на проектот се соочува со сериозни предизвици.
Првичната вредност на инвестицијата, која во 2009 година беше проценета на околу 13 милијарди долари, денес според некои експерти надминува 20 милијарди долари. Причина за тоа се поскапувањето на суровините, инфлацијата и сложените услови за изградба низ пустинските предели на Сахара.
Дополнителен проблем претставува и безбедноста. Дел од трасата минува низ области во северна Нигерија и Нигер каде што се активни вооружени екстремистички групи, како и мрежи за прекуграничен шверц.
Во моментов не е познато кои меѓународни банки и финансиски институции ќе учествуваат во финансирањето на проектот, што дополнително ја зголемува неизвесноста околу неговата конечна реализација.
Конкуренција од Мароко
Транссахарскиот гасовод не е единствениот проект што има за цел да го донесе нигерискиот гас во Европа.
Мароко активно го промовира проектот „Африка-Атлантик гасовод“, кој треба да ја поврзе Нигерија со Мароко преку 13 западноафрикански држави. Вредноста на оваа инвестиција се проценува на околу 25 милијарди долари.
Иако двата проекта се директни конкуренти на европскиот пазар, аналитичарите сметаат дека растечката побарувачка за природен гас во Европа може да овозможи простор и за двете иницијативи.
Доколку сегашната динамика се задржи, Транссахарскиот гасовод би можел да биде завршен до 2029 година и да стане еден од најзначајните енергетски коридори меѓу Африка и Европа, со потенцијал да влијае врз глобалните текови на снабдување со природен гас во наредните децении.
Извор: France24.com
