Земјите од Енергетската заедница бележат значителен раст на бројот на активни потрошувачи на електрична енергија, но нивниот целосен потенцијал сè уште останува неискористен поради регулаторни, технички и пазарни бариери. Ова е главниот заклучок од новиот извештај на Регулаторниот одбор на Енергетската заедница (ECRB), кој ги анализира пречките со кои се соочуваат граѓаните и компаниите што произведуваат електрична енергија од обновливи извори за сопствени потреби и активно учествуваат на пазарот на електрична енергија.
Според извештајот, активните потрошувачи ќе имаат суштинска улога во исполнувањето на климатските и енергетските цели до 2030 година, особено во контекст на забрзаната декарбонизација, интеграцијата на обновливите извори на енергија и јакнењето на енергетската безбедност во регионот. Тие не се повеќе само крајни корисници на електрична енергија, туку стануваат важни учесници кои произведуваат, складираат и продаваат електрична енергија, придонесувајќи за поголема флексибилност и стабилност на електроенергетскиот систем.
Расте бројот на „произведувачи-потрошувачи“ низ регионот
Податоците покажуваат дека интересот за инсталирање на фотоволтаични системи и други обновливи извори на енергија расте со забрзано темпо. Во Македонија инсталираниот капацитет за сопствено производство на електрична енергија пораснал од 14 MW во 2023 година на 33 MW во 2025 година, додека бројот на активни потрошувачи достигнал речиси 1.000. Србија бележи повеќе од двојно зголемување на бројот на активни потрошувачи, а Украина останува лидер во регионот со повеќе од 83.000 активни корисници и речиси 2,7 GW инсталиран капацитет.
Овие бројки, според ECRB, покажуваат дека граѓаните и компаниите сè повеќе ја препознаваат економската исплатливост на инвестициите во обновливи извори на енергија, но и нивната улога во намалувањето на емисиите на стакленички гасови.
Недостатокот на мрежни капацитети останува најголем проблем
И покрај позитивниот тренд, регулаторите од земјите членки предупредуваат дека постојната електроенергетска инфраструктура претставува сериозно ограничување за понатамошен раст. Како најголем предизвик се издвојува недостигот на слободен капацитет во дистрибутивната мрежа, што го отежнува приклучувањето на нови производствени капацитети. Дополнителни проблеми претставуваат ограничувањата во преносната мрежа и недоволно развиените механизми за обезбедување флексибилност во системот.
Според извештајот, токму активните потрошувачи можат да бидат дел од решението. Регулаторите сметаат дека нивното поголемо учество може да ја подобри сигурноста на снабдувањето, да ја намали потребата од скапи инвестиции во нова инфраструктура и да овозможи поефикасно искористување на постојните мрежи.
Паметните броила и флексибилноста се клуч за идниот развој
ECRB нагласува дека дигитализацијата на енергетскиот сектор е предуслов за понатамошен развој на активното учество на потрошувачите. Затоа, извештајот препорачува забрзано воведување на паметни броила, кои ќе овозможат следење на потрошувачката и производството во реално време, како и поефикасно управување со енергијата.
Покрај тоа, се препорачува создавање регулаторна рамка што ќе овозможи развој на агрегатори, енергетски заедници и системи за складирање енергија, кои ќе им помогнат на граѓаните и компаниите подобро да ја искористат произведената електрична енергија и да учествуваат на пазарите за флексибилност и балансирање.
Потребни се нови тарифи и повеќе избор за потрошувачите
Извештајот препорачува постепено напуштање на регулираните цени на електричната енергија за домаќинствата и воведување на пофлексибилни модели на снабдување, вклучувајќи динамични договори поврзани со движењата на пазарните цени. Според ECRB, ваквите механизми ќе им овозможат на потрошувачите да ги намалат трошоците за електрична енергија и истовремено да придонесат за подобро управување со мрежата.
Поголема информираност за поголемо учество
Како еден од најважните предуслови за успех на реформите, ECRB ја посочува потребата од подобра информираност на граѓаните. Регулаторите и снабдувачите треба активно да ги информираат потрошувачите за можностите што ги нуди активното учество на пазарот на електрична енергија, преку јавни кампањи, обуки и транспарентни алатки за споредба на понудите.
Извештајот испраќа јасна порака дека иднината на енергетскиот сектор нема да зависи само од големите производители на електрична енергија, туку и од илјадници домаќинства, компании и локални заедници кои ќе станат активни учесници во создавањето на почист, поотпорен и поконкурентен енергетски систем во Европа.
Извор: Energy-community.org
