Електростопанствата во регионот сè поинтензивно инвестираат во обновливи извори на енергија, покажува анализата на ОИЕ Србија. По децении доминација на јагленот и големите хидроелектрани, државните енергетски компании влегуваат во нова фаза на енергетска транзиција, но со различна динамика, технолошки пристапи и обем на инвестиции.
Значаен исчекор за Србија беше пуштањето во пробна работа на ветерниот парк „Костолац“ со инсталирана моќност од 66 MW кон крајот на 2025 година. Со тоа, Електростопанство на Србија (ЕПС) за првпат во својата историја започна производство на електрична енергија од ветер. Нешто претходно беше активирана и соларната електрана „Петка“ од 10 MW, со што во електроенергетскиот систем беа вклучени вкупно 76 MW обновлива енергија. Проектите се финансирани преку кредит од германската развојна банка KfW, грант од Европската Унија и сопствени средства на ЕПС.
Хрватска својата прва државна ветерна електрана „Корлат“ ја пушти во работа во 2018 година. Со приклучна моќност од 58 MW, таа од самиот почеток функционира надвор од системот на државни поттикнувања. Во непосредна близина се гради и соларната електрана „Корлат“ со моќност од 99 MWp, што дополнително го зајакнува портфолиото на обновливи извори на Хрватското електростопанство (ХЕП).
Словенија претставува специфичен пример во регионот, бидејќи нема ниту една ветерна електрана во државна сопственост, ниту пак значителен развој на вакви проекти во приватниот сектор. Географските и еколошките ограничувања, како и отпорот од локалните заедници, го насочија фокусот кон соларната енергија. Во тој контекст, се развива проектот „Дружмирје“, кој треба да стане најголемата пловечка соларна електрана во Европа, со планирана моќност од околу 140 MW.
Во Босна и Херцеговина веќе работат неколку значајни ветерни електрани, меѓу кои „Месиховина“ и „Подвележје“, а во подготовка се нови проекти како ветерниот парк „Хргуд“, првиот голем ваков капацитет на Електростопанството на Република Српска. Паралелно се планира изградба и на големи соларни електрани, со силна поддршка од меѓународни финансиски институции.
Црна Гора очекува во 2026 година да го пушти во пробна работа ветерниот парк „Гвозд“ со инсталирана моќност од 54 MW, кој се смета за еден од најзначајните ветерни проекти во регионот. Државното електростопанство ЕПЦГ истовремено интензивно ги развива соларните програми „Солари“, вклучувајќи поставување фотоволтаични панели на брани и други објекти од постојната енергетска инфраструктура.
Македонија беше прва во регионот што пушти во работа ветерна електрана – „Богданци“, која од 2014 година произведува околу 100 GWh електрична енергија годишно. Земјата има и амбициозни планови за соларната енергија, преку државните проекти „Осломеј“ и „Битола 3“, реализирани и поддржани со финансии од Европската банка за обнова и развој и германската KfW.
Албанија, чиј електроенергетски систем речиси целосно се потпира на хидроенергија, последните години забрзано вложува во соларни капацитети со цел да ја намали зависноста од хидролошките услови. Соларната електрана „Qyrsaq“, поставена директно на браната на хидроелектрана, претставува иновативен пример за комбинирање на два обновливи извори, додека во подготовка се и поголеми соларни проекти на национално ниво.
Анализата на ОИЕ Србија заклучува дека електростопанствата во регионот направиле значајни почетни чекори кон обновливите извори. Заедничко за сите е ориентацијата кон проекти со моќност до 100 MW, изборот на европски производители на опрема и ослонувањето на финансирање од меѓународни институции и европски фондови. Поголемите енергетски проекти, пак, сè почесто им се препуштаат на приватните инвеститори, од кои државите потоа купуваат електрична енергија по пазарни услови.
Извор: Oie.rs
