Додека конфликтот со Иран влегува во втората недела, европските возачи се соочуваат со нагло зголемување на цените на горивата и со невообичаена разлика меѓу цената на дизелот и бензинот. Иако и двата енергенса поскапеа од почетокот на судирите на 28 февруари, цената на дизелот во некои држави порасна за речиси 30%, надминувајќи ја цената на бензинот значително.
Просечната цена на дизелот во Европската унија веќе ја надмина границата од 1,95 евра за литар, додека во Ирска и Германија достигна и до 2,10 евра. Бензинот, пак, се стабилизира околу 1,75 евра за литар. Оваа разлика создава силен притисок врз транспортниот сектор и земјоделството, кои во голема мера зависат од дизел.
Една од главните причини за растот на цената на дизелот е нарушеното снабдување од Блискиот Исток. По забраната за увоз на руска нафта во 2023 година, Европа стана силно зависна од регионот за т.н. „средни дестилати“, категорија во која спаѓаат дизелот и авионското гориво.
Поради прекините во транспортот низ Ормускиот теснец, околу 25% од европскиот увоз на дизел е одложен или пренасочен. За разлика од бензинот, кој Европа го произведува во вишок, континентот има структурен недостиг од дизел.
Паралелно со тоа, маржите за преработка на нафта во дизел достигнаа рекордни нивоа. Податоците од трговскиот центар Амстердам–Ротердам–Антверпен покажуваат дека цените на дизелот пораснале за околу 55% во последните две недели.
Рафинериите во моментов даваат приоритет на производството на авионско гориво, кое достигна рекордни 1.500 долари за тон, што дополнително го намалува производството на дизел. Во исто време, дел од европските рафинерии се во редовен пролетен ремонт, што дополнително го ограничува снабдувањето.
Конфликтот во Иран доведе и до зголемена побарувачка за дизел. Современите воени операции во голема мера се потпираат на дизел и авионско гориво, а зголемените воени движења во Европа доведоа до поголеми набавки на гориво за воени и транспортни цели.
За разлика од потрошувачите на бензин, кои можат да ја намалат употребата на возилата, индустријата, транспортот и земјоделството не можат лесно да ја намалат потрошувачката на дизел, што овозможува цените да растат без значително намалување на побарувачката.
Традиционално, европските влади го оданочуваат дизелот пониско од бензинот, во просек за околу 10 центи по литар, за да го поддржат транспортниот сектор. Но, наглиот раст на пазарната цена на дизелот, кој за две недели се зголеми за околу 40 центи по литар, целосно ја неутрализира оваа даночна предност.
Според анализите на ИЕА, доколку Ормускиот теснец остане затворен и во април, цената на дизелот во Европа може да достигне и до 2,30 евра за литар. Тоа би можело да предизвика дополнителен инфлаторен притисок, бидејќи повисоките транспортни трошоци директно се прелеваат во цените на храната и другите производи.
Енергетика 24
